Osman Bey Tarafından Fethedilen Yerler Sırasıyla: Kulaca’dan 1302 Koyunhisar’a

Osman Bey tarafından fethedilen yerlerin başında Karacahisar (1288), Bilecik, İnegöl, Yarhisar ve Yenişehir gelir. 1302’deki Koyunhisar (Bapheus) zaferinden sonra Sakarya vadisindeki Lefke, Mekece, Akhisar ve Geyve de ele geçirildi. Bursa ise kuşatma altına alındı, ancak kurucu beyin ölümünden sonra, 1326’da Orhan Bey döneminde teslim oldu.

Hızlı Özet

İlk akınlar 1284-1285 yıllarında İnegöl yakınındaki Kulaca Hisarı’na yapıldı.
Karacahisar 1288’de alındı ve beyliğin merkezi oldu.
Kroniklere göre Bilecik 1299’da fethedildi; bu yıl beyliğin bağımsızlık yılı olarak da anılır.
27 Temmuz 1302’de Koyunhisar’da (Bapheus) Bizans kuvvetleri yenildi.
1304 Sakarya seferiyle Lefke, Mekece, Akhisar ve Geyve alındı.
Bursa 1303’ten itibaren abluka altında tutuldu ve 1326’da teslim oldu.

Osman Bey Tarafından Fethedilen Yerler: Kronoloji

Aşağıdaki tablo, kaynaklarda geçen başlıca fetihleri tarih sırasıyla gösterir. Erken dönem tarihlerinin bir kısmı kroniklere dayandığı için yaklaşık kabul edilmelidir.

Yıl	Yer	Önemi
1284-1285	Kulaca Hisarı	İnegöl yakınındaki ilk akın
1288	Karacahisar	Beyliğin ilk merkezi
1288-1299	Göynük, Gölpazarı, İnegöl, Yarhisar	Yerel tekfurlar ortadan kaldırıldı
1299	Bilecik, Yenişehir	Kroniklerde bağımsızlık yılı
1302	Koyunhisar (Bapheus)	Bizans ordusuna karşı ilk büyük zafer
1303	Dimbos	Bursa ovası tekfurları yenildi
1304	Lefke, Mekece, Akhisar, Geyve	Sakarya vadisi denetim altına alındı
1326	Bursa	Orhan Bey döneminde teslim oldu

İlk Akınlar: Kulaca

TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Osman I maddesine göre Söğüt’teki beyliğin ilk yıllarında Bizans sınırı Bilecik’ten başlıyordu. Bölgedeki yerli tekfurlar Selçuklu sultanını tanıyor ve Türkmenlerle barış içinde yaşıyordu. Kurucu bey de bir alp olarak gazâ akınlarını örgütleyen önderler arasındaydı.

Ansiklopediye göre ilk akın, İnegöl Rumlarına karşı yapılan bir gece baskınıydı. Bu baskında İnegöl yakınındaki küçük Kulaca Hisarı yağmalanıp ateşe verildi. Ansiklopedi bu olayı 1284-1285 yıllarına yerleştirir. Bugün İnegöl’ün Kulaca köyü yakınında kale kalıntıları görülür; Orhan Bey sonradan burada bir cami yaptırmıştır.

Karacahisar’ın Fethi

Kulaca akınından yaklaşık iki yıl sonra sıra bölgenin ikinci büyük tekfuruna geldi. Ansiklopediye göre Anadolu’daki Türkmen isyanları, Karacahisar tekfuruna karşı harekete geçmek için uygun bir ortam yarattı. Kale 1288’de alındı ve beyliğin merkezi yapıldı. Rivayete göre bu önemli fetihle kurucu bey uçta sancak beyliğine yükseldi.

Kroniklerde Karacahisar’da kurucu bey adına hutbe okutulduğu da anlatılır. Ancak TDV İslâm Ansiklopedisi, bu bağımsızlık iddialarının çok sonraları, hanedanın onunla başladığı inancındaki yazarlarca eklendiğini belirtir. Bu yüzden hutbe rivayeti kesin bir bilgi olarak değil, sonraki dönemin anlatısı olarak değerlendirilmelidir.

Karacahisar, Eskişehir ovasında stratejik bir noktadaydı. Kurucu bey buranın subaşılığını kardeşi Gündüz Alp’e verdi. Beyliğin merkezlerinin zamanla nasıl değiştiğini ilk başkent yazısında ele aldık.

Bilecik, İnegöl, Yarhisar ve Yenişehir

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1288-1299 yılları arasında Selçuklu sultanına haraç ödeyen yerel tekfurlar birer birer ortadan kaldırıldı. Göynük, Gölpazarı, Bilecik, Yenişehir, İnegöl ve Yarhisar tekfurları bu dönemde boyun eğdi. Böylece beylik, Eskişehir’den Bilecik ve Yenişehir’e kadar uzanan geniş bir alana hâkim oldu.

Bu tekfurların en güçlüsü Bilecik tekfuruydu. Ansiklopediye göre kroniklerde 1299 yılı, Bilecik’in fethi ve beyliğin bağımsızlık yılı olarak kaydedilir. Kroniklerdeki meşhur bir rivayete göre Bilecik, Yarhisar tekfurunun düğünü sırasında yapılan bir baskınla alındı. Bizanslı tarihçi Pachymeres de kurucu beyin Belokome’yi, yani Bilecik’i aldığını yazar.

Fethedilen yerler, sefere katılan yoldaşlar arasında paylaştırıldı. Ansiklopediye göre İnönü oğlu Orhan’a, Yarhisar Hasan Alp’e, İnegöl ise Turgut Alp’e verildi. Bölgenin uzun süre “Turgut-ili” diye anılması, bu paylaşımın izini taşır. Yenişehir ise İznik’e yakınlığı sayesinde yeni hedeflere açılan bir merkez hâline geldi.

Koyunhisar (Bapheus) Savaşı

Yenişehir’e yerleşen beylik, bu kez Bizans’ın önemli şehri İznik’i tehdit etmeye başladı. Ansiklopediye göre kuşatmadan önce Yenişehir’in gerisini güvenceye almak için Marmaracık ve Koyunhisar tekfurları itaat altına alındı. Bilecik ve Yenişehir’den İznik’e gelen yolların kavşağındaki Köprühisar da ele geçirildi. İznik’i kurtarmak için yola çıkan bir Bizans birliği ile ise Koyunhisar’da karşılaşıldı. Çağdaş Bizans tarihçisi Pachymeres savaşı 27 Temmuz 1302’ye tarihlendirir; Osmanlı kaynakları ise 1301-1302 tarihini verir.

Bapheus adıyla da bilinen bu savaş, beyliğin Bizans’ın düzenli kuvvetlerine karşı kazandığı ilk büyük zaferdir. Ansiklopedi, Pachymeres’in kaydının kurucu beyi çağdaş bir kaynakta ilk kez tarih sahnesine çıkardığını vurgular. Zaferden sonra bölgedeki Bizans köylerinden halk kaçarak İstanbul’a sığınmaya başladı.

İznik ise uzun bir ablukaya alındı. Ansiklopediye göre Yenişehir’e bakan dağ yamacına bir havale kulesi yapıldı ve içine Taz (Diraz) Ali komutasında küçük bir kuvvet yerleştirildi. Bugün İznik’ten Yenişehir’e giden yolun solunda Diraz Ali köyü bulunur. Dönemin savaşlarını anlatan aşağıdaki video da bu süreci özetliyor.

Dimbos Zaferi ve Bursa Kuşatması

Koyunhisar zaferi, Bursa ovasındaki tekfurları telaşlandırdı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Adranos, Bidnos, Kestel ve Kite tekfurları birleşerek beyliğe saldırmak için ittifak kurdu. Ansiklopedi bu savaşı, Âşıkpaşazâde’ye dayanarak 1303 yılına yerleştirir. Taraflar Yenişehir ovasından dar Dimbos Boğazı’na kadar çarpıştı.

Zafer beyliğin tarafında kaldı. Kestel tekfuru savaş meydanında öldü, Bursa ve Adranos tekfurları kalelerine kaçtı. Kite tekfuru ise Ulubat Köprüsü’ne kadar kovalandı. Ansiklopediye göre savaşta şehit düşenler arasında Gündüz Alp’in oğlu Aydoğdu da vardı.

Bu zaferden sonra Bursa abluka altına alındı. Ansiklopediye göre şehri çevreden yalıtmak için Aktimur ve Balabancık adlı iki havale kulesi yapıldı. Bursa yirmi üç yıl kuşatma altında kaldı ve ancak 1326’da, Orhan Bey döneminde teslim oldu. Ansiklopediye göre bu zaferlerden sonra Paflagonya ve Anadolu’nun başka yerlerinden gelen gazilerle ordunun sefer mevcudu 5.000 kişiye ulaştı.

Kurucu bey 1324’te vefat ettiğinde Orhan Bey Bursa’yı kuşatmakla meşguldü. Vasiyeti üzerine şehir alındıktan sonra hisardaki Gümüşlü Kubbe denilen eski manastıra defnedildi. Bu yapı 1855 depreminde yıkılınca bugünkü türbe 1863’te Sultan Abdülaziz tarafından yaptırıldı. Sonraki genişlemeyi Orhan Gazi dönemi yazısında anlattık.

Sakarya Seferi

1304’te Sakarya vadisine yönelik yeni bir sefer düzenlendi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre yol üzerindeki ilk fetih Leblebüci Hisarı oldu. Ardından Lefke (Osmaneli) ve Çadırlı tekfurları itaat etti ve kurucu beyin nökerleri, yani silah arkadaşları oldular. Mekece tekfuru da boyun eğdi.

Akhisar tekfuru ise direndi, ancak yenilince Karaçepüş Hisarı’na sığındı. Boş bulunan Geyve hisarı alındı, Tekfurpınarı da ele geçirildi. Ansiklopediye göre bu seferle Bizans’tan İznik’e gelen yol kapandı ve İznik’e yalnızca Gemlik yolu açık kaldı. Karaçepüş ise bu seferde alınamadı; ertesi yıl Orhan Bey bu bölgeye gönderildi.

Seferler yalnızca kale fethiyle sınırlı değildi. Köse Mihal gibi yerel önderlerin katılımı, beyliğin bölgeyi tanıyan kadrolar kazanmasını sağladı. Ansiklopediye göre Mudurnu, Göynük ve Taraklı Yenicesi yönündeki akınlarda da bölgeyi bilen Samsa Çavuş ile iş birliği yapıldı.

Sık Sorulan Sorular

Osman Bey tarafından fethedilen yerler nelerdir?

Başlıcaları Kulaca, Karacahisar, Bilecik, İnegöl, Yarhisar, Yenişehir, Lefke, Mekece, Akhisar ve Geyve’dir. Bursa ise onun döneminde kuşatıldı ve 1326’da alındı.

İlk fethedilen yer neresidir?

İlk akın İnegöl yakınındaki Kulaca Hisarı’na yapıldı. İlk önemli kale fethi ise 1288’deki Karacahisar fethidir.

Bursa’yı kim fethetti?

Bursa kurucu beyin döneminde abluka altına alındı. Ancak şehir 1326’da, oğlu Orhan Bey döneminde teslim oldu.

Osman Bey tarafından fethedilen yerler neden önemlidir?

Bu fetihler, Bizans’ın Anadolu’daki son önemli şehirleri İznik ve Bursa’yı kuşatmanın yolunu açtı. Yenişehir ve Bilecik gibi merkezler, beyliğin hem idari hem askerî üssü hâline geldi.

Koyunhisar Savaşı neden önemlidir?

Beyliğin Bizans’ın düzenli kuvvetlerine karşı kazandığı ilk büyük zaferdir. Pachymeres’in kaydı sayesinde beylik, çağdaş bir kaynakta ilk kez tarih sahnesine çıkar.

Sonuç

Osman Bey tarafından fethedilen yerler, küçük bir uç beyliğini Bizans’ı tehdit eden bir güce dönüştürdü. Kulaca akınıyla başlayan süreç, Karacahisar ve Bilecik fetihleriyle güçlendi. Koyunhisar ve Dimbos zaferleri ise İznik ve Bursa’nın kuşatılmasının yolunu açtı. Bu temeller üzerinde Orhan Bey, beyliği bir devlete dönüştürecekti. Kurucu beyin hayatını Osman Gazi kimdir? yazısında, lakabını ise Osman Bey’in lakabı yazısında okuyabilirsiniz.

Kaynaklar

TDV İslâm Ansiklopedisi, Osman I maddesi
TDV İslâm Ansiklopedisi, Orhan maddesi
Halil İnalcık, “Osmanlı Beyliği’nin Kurucusu Osman Beg”, Belleten, LXXI/261 (2007), s. 479-536.
Âşıkpaşazâde, Tevârîh-i Âl-i Osman.