Niğbolu Savaşı’nda Haçlılar, 25 Eylül 1396’da Yıldırım Bayezid’in ordusu karşısında bozguna uğradı. Batılı araştırmacılar yenilgiyi genellikle disiplinsizliğe, ortak savaş planının yokluğuna ve Macar tavsiyesini dinlemeyen aceleci Fransız hücumuna bağlar. Feridun Emecen ise Bayezid’in savaş alanını kendi lehine çok iyi kullandığını vurgular.
Bu yazıdaki bilgiler, aksi belirtilmedikçe Feridun Emecen’in TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki Niğbolu Savaşı maddesine dayanır.
Hızlı Özet
- Niğbolu Savaşı, 25 Eylül 1396’da Tuna kıyısındaki kalenin yakınlarında yapıldı.
- Haçlı ordusuna Macar Kralı Sigismund komuta ediyordu; hedef Osmanlı ilerleyişini durdurmaktı.
- Bayezid haberi aldığında İstanbul’u kuşatıyordu; kuşatmayı kaldırıp aceleyle Tuna’ya yürüdü.
- Emecen, Osmanlı ordusunu 60-80 bin, Haçlıları 100.000 dolayında gösterir.
- Fransız ağır süvarilerinin hücumu kazıklı hatta ve okçuların önünde kırıldı.
- Zafer, Osmanlıların Tuna boyundaki ve Balkanlardaki konumunu sağlamlaştırdı.
İçindekiler
- Niğbolu Savaşı’na giden yol: kronoloji
- Haçlılar Tuna’ya neden yürüdü?
- Haçlı ordusu kimlerden oluşuyordu?
- Bayezid haberi nasıl aldı?
- Haçlılar kaleye varmadan neler yaptı?
- Niğbolu Savaşı’nda iki ordu nasıl dizildi?
- Niğbolu Savaşı nasıl geçti?
- Haçlılar neden yenildi? Altı sebep
- Kayıplar ve esirler
- Niğbolu Savaşı Osmanlılar için neyi değiştirdi?
- Kaynaklar savaşı neden farklı anlatır?
- Sık sorulan sorular
- Sonuç

Niğbolu Savaşı’na Giden Yol: 1394-1396 Kronolojisi
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 1394 ya da 1395 | Bayezid Tuna kıyısındaki kaleyi aldı; Emecen 1394’ü, İnalcık ile Niğbolu maddesi Eflak savaşının ardından 1395’i verir. |
| Temmuz 1396 sonu | Haçlı ordusu Buda’da toplandı. |
| Şevval 798 (Temmuz 1396) sonrası | Haçlıların haberi Bayezid’e ulaştı. |
| 10 Eylül 1396 | Haçlılar kaleyi kuşattı. |
| 22 Eylül 1396 | Evrenos Bey ile Johann Maroti’nin kuvvetleri çarpıştı. |
| 24 Eylül 1396 | Bayezid, Tuna’ya dört mil uzaklıkta ordugâhını kurdu. |
| 25 Eylül 1396 | Savaş yapıldı ve Haçlı ordusu bozguna uğradı. |
Haçlılar Tuna’ya Neden Yürüdü?
Seferin arkasında Osmanlıların Balkanlardaki hızlı fetihleri vardı. Bayezid’in Tuna boyundaki ilerleyişi Macaristan’ı doğrudan tehdit ediyordu. Feridun Emecen’e göre seferin asıl amacı bu ilerleyişi durdurmak, Macaristan’a yardım etmek ve böylece Batı Avrupa’yı güvenceye almaktı. Kuşatma altındaki İstanbul’u kurtarmak ve Bizans’a yardım etmek ikinci planda kalmıştı.
Propagandada ise İstanbul üzerinden Kudüs’e ulaşma hedefi öne çıkarılıyordu. Kronikçi Froissart hedefi daha da geniş tutar: Türk topraklarını baştan başa ele geçirip Suriye’ye ve kutsal yerlere varmak.
Haçlı kuvvetlerinin başında Macar Kralı Sigismund vardı. Halil İnalcık, seferi başlatan ittifakı Macarlar ile Venediklilerin kurduğunu yazar.
Kale Haçlılardan Önce Osmanlı Eline Nasıl Geçti?
Haçlıların hedef seçtiği kale, kuşatmadan kısa süre önce Osmanlı eline geçmişti. Fetih tarihi kaynaklarda farklı verilir. Halil İnalcık ve Niğbolu maddesi, Bayezid’in 1395’te Eflaklılarla savaştıktan sonra kaleyi aldığını yazar. Bu iki kaynak, kalede Osmanlı vasalı olarak oturan Bulgar Kralı Şişman’ın o sırada saf dışı bırakıldığını da aktarır. Emecen ise Bayezid’in kaleyi 1394’teki hızlı Tuna hücumunda ele geçirdiğini belirtir.
Haçlı Ordusu Kimlerden Oluşuyordu?
Feridun Emecen’e göre XIV. yüzyılın sonunda Avrupa’daki genel durum böyle büyük bir ittifaka elverişliydi. Yüzyıl Savaşları’nın ilk safhası Mart 1396’da sona ermiş, Fransa ile İngiltere uzlaşmıştı. Roma’daki Papa IX. Bonifacius ile Avignon’daki XIV. Benedict de seferi destekleyen bildiriler yayımladı. Fransız birlikleri Nisan 1396’da Dijon’da toplandı; başlarında Burgundiya dükünün oğlu, yirmi dört yaşındaki Jean de Nevers vardı. Ardından bütün ordunun Buda’da buluşmasına karar verildi.
Emecen’in verdiği sayılarla Buda’da toplanan müttefik kuvvet 100.000 dolayına ulaşmıştı:
| Kuvvet | Komutan ya da bileşim | Asker |
|---|---|---|
| Macarlar | Kral Sigismund | 60.000 |
| Fransızlar | Jean de Nevers; 1500 okçu, 6500 piyade, gerisi şövalye | 10.000 |
| Eflaklılar | Voyvoda Mircea | 10.000 |
| Lehistan, Bohemya, İtalya ve İspanya şövalyeleri | Maceraperestlerle birlikte | 13.000 |
| Alman prensleri | Bavyera, Saksonya, Hesse, Luxemburg vb. | 6.000 |
| İngilizler | Huntington Kontu John Holland | 1.000 |
| Toplam | 100.000 dolayı |
Rodos şövalyeleriyle İtalyan gemileri de Karadeniz üzerinden Tuna ağzına girmişti. Tablonun gösterdiği gibi ordunun asıl ağırlığı Fransız şövalyelerinde değil, Macarlardaydı.
Sigismund ile Batılı Şövalyeler Neden Ayrıştı?
Kalabalık ordu Sigismund’u memnun etmişti, ama kral ihtiyatlı davranmaktan yanaydı. Sigismund, Osmanlı kuvvetlerinin durumuna göre bir savunma stratejisi izlemek istiyordu. Sayılarına güvenen Batılı liderler ise hızla ilerleyip Türkleri ezmeyi amaçlıyordu. İstanbul’u aşarak doğrudan Kudüs’e yürümek de hedefleri arasındaydı. Haçlıların sözcüsü Enguerrand de Coucy sonunda Türkleri beklemeden saldırma görüşünü krala kabul ettirdi.
Bayezid Haçlıların Haberini Nasıl Aldı?
Haçlılar toplanırken Bayezid İstanbul’u kuşatma altında tutuyordu. Haberi alınca kuşatmayı kaldırdı ve aceleyle Tuna’ya yöneldi. Emecen, bu aceleyi Bayezid’in önceden bir duyum almadığının ya da böyle bir harekât beklemediğinin işareti sayar. Bu yüzden Froissart’ın, Milano Dukası Gian Galeazzo’nun Bayezid’i uyardığı yolundaki kaydını şüpheli bulur. Osmanlı ordusu ise böyle âni durumlarda hızla toplanma tecrübesine sahipti.
İbnü’l-Cezerî’nin Tanıklığı Ne Söylüyor?
Savaşın yazıları bugüne ulaşan tek görgü tanığı, Bayezid’in yanında bulunan kıraat ve hadis âlimi İbnü’l-Cezerî’dir. İbnü’l-Cezerî’nin kaydında haber İstanbul kuşatması sırasında gelir. Bayezid de Haçlıları Osmanlı topraklarına girmeden karşılamak ister. Emecen bu kayda dayanarak haberin Şevval 798’den (Temmuz 1396) hemen sonra ulaştığını belirtir. Haber, Haçlılar kaleye vardığında değil, Buda’dan hareket ederken Osmanlı tarafına ulaşmıştı.
Osmanlı Ordusu Ne Kadar Kalabalıktı?
Emecen, Osmanlı ordusunun savaş alanına vardığında 60-80.000 kişi olduğunu belirtir; bir kısmı geç yetişmiş yorgun birliklerdi. Batı kaynaklarının verdiği 200-400.000 arasındaki rakamları doğru bulmaz. Araştırmacılar genellikle Osmanlı kuvvetini 100.000 civarında gösterip Haçlılarla denk sayar. Emecen ise sayının 80.000’e ulaşmadığını düşünür. Bayezid’in bu orduyu nasıl topladığına dair arka planı Osmanlı askerî teşkilatının yapısını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.
Haçlılar Kaleye Varmadan Neler Yaptı?
Haçlılar Osmanlı topraklarına Orsova yakınlarında, Tuna’yı aşarak girdi. Katolik halkın yaşadığı yerlerde bile askerin disiplinsizliği yüzünden baskı ve şiddete başvurdular. Batılı tarihçiler de orduda tam bir disiplinsizlik ve sefahat hüküm sürdüğünü yazar.
Vidin ve Rahova’da Ne Oldu?
Haçlıların ilk durağı Vidin’di. Osmanlılara tâbi Bulgar Prensi Straşimir iş birliği yapınca Haçlılar şehre girdi ve buradaki küçük Türk birliğini tamamen yok etti. Bu başarının ardından Jean de Nevers ile yaklaşık 300 soylu şövalyeliğe yükseltildi. Sonraki hedef iki kat surla çevrili Rahova Kalesi’ydi ve ilk saldırıda Mareşal Boucicaut ile Eu Kontu Philippe d’Artois’nın Fransızları başarısız oldu. Sigismund yetişip onları destekleyince kale düştü; içindekilerin çoğu öldürüldü.
Kale Kuşatması Neden Ablukaya Döndü?
Haçlılar asıl hedefe vardıklarında Osmanlı muhafızlarının sert direnişiyle karşılaştı. Muhafızlar kalenin sarp bir yerde kurulmuş olmasından da yararlandı. Haçlı ordusu ise meydan savaşı yapmak için örgütlenmişti ve uzun bir kuşatma beklemiyordu. Birkaç başarısız saldırıdan sonra kuşatma ablukaya döndü; Emecen, bu durumun bir bakıma Bayezid’e harekete geçme fırsatı tanıdığını belirtir.
Niğbolu Savaşı’nda İki Ordu Nasıl Dizildi?
Bayezid, Edirne’de birkaç gün kaldıktan sonra Tırnova’ya geçti ve ordusunun geri kalanını orada topladı. Haçlılar hakkında haber toplaması için Evrenos Bey’i öne yolladı. Evrenos, Macar kralının adamlarından Johann Maroti’nin kuvvetleriyle çarpıştı, ama bu küçük çatışma iki taraf için de sonuçsuz kaldı. Bayezid ordusunu bir saldırıya karşı savunma planına göre düzenledi; Emecen, sultanın aldığı haberlerin bunda muhtemelen yardımcı olduğunu düşünür.
Niğbolu Savaşı’nda Osmanlı Ordusunun Düzeni
Osmanlı kaynaklarında Bayezid kuvvetlerini üçe ayırır. Haçlı kaynakları ise katmanlı bir düzen anlatır: önde düzensiz birlikler, hemen arkalarında hücumu karşılamak için dikilmiş kazıklar vardı. Kazıkların gerisine asıl savaşçılar ve okçular yerleşmişti. Düzenin en gerisinde, pusuda, padişahın kendi birlikleri ve Sırp vasalı Stefan Lazareviç’in kuvvetleri bekliyordu.
Halil İnalcık’a göre Bayezid, Kosova Savaşı’ndan sonra Stefan’ın kız kardeşi Olivera ile evlenmek ve Sırplardan yardımcı kuvvet almak üzere onunla antlaşmıştı. Stefan bundan sonra Bayezid’e bağlı kaldı ve seferlerine katıldı.
Emecen’in aktardığı fetihnâme doğru kabul edilirse sağ kolda Vezîriazam Çandarlı Ali Paşa ile Şehzade Emîr Süleyman Çelebi bulunuyordu. Malkoç Bey, Timurtaş Bey ve Rumeli Beylerbeyi Fîruz Bey de bu koldaydı. Sol kolu Anadolu Beylerbeyi Timurtaş Paşa, Şehzade Mustafa ve Karaman beyleri tutuyordu. Merkezde ise bizzat Bayezid vardı.
Niğbolu Savaşı’nda Haçlı Saflarının Düzeni
Ön saf, uzun tartışmaların sonunda Fransızlara verildi. Onları bin adım geriden Sigismund’un ikinci safı izliyordu: Macarlar, Almanlar, Rodos şövalyeleri, Bohem ve Leh askerleri. Bu safın sağ kanadını Transilvanya Voyvodası Laczkovic, sol kanadını Eflak Voyvodası Mircea tutuyordu.
Niğbolu Savaşı Nasıl Geçti?
Savaş 25 Eylül 1396’da başladı. Akışı fetihnâmeden ve Haçlı kaynaklarından izlenebilir; iki taraf özellikle son safhada ayrışır.
Fransız Hücumu Kazıklı Hatta Nasıl Kırıldı?
Niğbolu Savaşı’nın ilk safhasında öncülüğü almış Fransız ağır süvarileri hücuma kalktı. Osmanlı öncüleri saldırıyı karşılayıp geri çekildi ve şövalyeleri kazıklı savunma hattının önüne getirdi. Ucu sivriltilmiş kazıklardan bir ormanı andıran hattın gerisindeki okçular, duraklayan hücumun hızını kesti. Atları oklardan ya da kazıklardan yaralanan şövalyelerin çoğu yere inmek zorunda kaldı. Bazıları da kazıkları sökerek yol açmaya çalıştı.
Başıboş kalan atların bir kısmı ordugâha döndü. Fransızların savaş usulünü bilmeyen Macarlar onların yok edildiğini sandı ve ordugâhta panik başladı. Kazıklar arasından yol açan Fransızlar, fetihnâmeye göre Rumeli kolunu bozdu. Ancak sol koldaki Şehzade Mustafa ile Timurtaş Paşa, tepeye çekilen askerleri yaya kovalayan ağır zırhlı şövalyeleri ani bir saldırıyla kuşattı. Pek çoğu öldü ya da esir düştü; Amiral Jean de Vienne ölenler, Jean de Nevers teslim olanlar arasındaydı.
Sigismund’un Son Saldırısı Neden Sonuç Vermedi?
Fetihnâmeye bakılırsa, zafer kazanıldı sanılırken pusudaki Macar komutanı Nicholas de Gara, 30.000’i aşkın askerle kralla birleşip Anadolu askerine saldırır. Anadolu sipahilerinin zırh ve tolgaları Macarlarınkine benzediği için saflar birbirine karışır ve Bayezid’in ordugâhı tehlikeye girer.
Haçlı kaynaklarında ise Sigismund’un ani saldırısı Osmanlı merkezindeki yeniçeri ve azaplar arasında karışıklık yaratır. Bu anlatıya göre son anda Stefan Lazareviç’in Sırp kuvvetleri yetişip saldırıyı püskürttü. Kral kaçtı ve Tuna’da küçük bir gemiye binerek canını kurtardı. Osmanlı kroniklerinden yalnız Tâcü’t-tevârîh, bu safhada çarpışmaya giren Bayezid’in bir topuz darbesiyle atından düştüğünü yazar. Merkezdeki bu birliklerin kökeni, yeniçerilerin kim olduğunu ve ne iş yaptığını ele alan yazıda ayrıntılı anlatılır.
Haçlılar Neden Yenildi? Altı Temel Sebep
Batılı araştırmacılar Niğbolu Savaşı’ndaki bozguna genellikle şu sebepleri gösterir:
- Aceleci saldırı: Eu Kontu ile Boucicaut, Türklerle savaşma deneyimi olan Macarların önerdiği taktiğe kulak asmadı; zaferin şerefini kimseyle paylaşmamak için düşünmeden hücuma geçti.
- Ortak plan eksikliği: Müttefikler birlikte uygulayacakları bir savaş planı üzerinde anlaşmamıştı.
- Disiplinsizlik: Orduya disiplinsizlik, ahlak dışı davranışlar ve sefahat hâkimdi.
- Kriz planının yokluğu: İşler ters gittiğinde başvurulacak bir yedek plan bulunmuyordu.
- Aşırı güven: Haçlılar kendi güçlerine fazlasıyla güveniyordu.
- Arazinin bilinmemesi: Savaş alanının topografyası iyi incelenmemişti.
Emecen, Osmanlı tarafında ise Bayezid’in arazi şartlarını kendi lehine kullandığını belirtir. Padişah ormanlık alana asker gizlemiş ve Haçlıları hareket kabiliyetlerini kısıtlayan bir alana sıkıştırmıştı.
Savaşta Kimler Öldü, Kimler Esir Düştü?
Emecen, kayıplar için kesin bir sayı bulunmadığını belirtir. Tahminlere bakılırsa Osmanlılar 30.000 dolayında kayıp verdi, Haçlıların kaybı ise daha yüksekti. Esirlerin başında Jean de Nevers geliyordu. Enguerrand de Coucy, Mareşal Boucicaut, La March Kontu Jacques de Bourbon ve Eu Kontu Philippe d’Artois da esir düştü. Sağ kalanlar daha sonra fidyeleri ödenince ülkelerine dönebildi.
Sigismund ise yanındaki birkaç adamıyla nehirdeki bir yük kayığına binerek Tuna ağzındaki Haçlı donanmasına ulaştı. Oradan İstanbul’dan geçip Venedik’e gitti.
Boucicaut Esaretten Sonra Ne Yaptı?
Halil İnalcık, Mareşal Boucicaut’nun 1399 yazında Bizans’a yardım için Türk kıyılarına geldiğini yazar. Boucicaut Gelibolu önlerinde zayıf Türk filosunu vurup İstanbul’a ulaştı. Ancak getirdiği az sayıdaki kuvvet Bizans’ı rahatlatmaya yetmedi.
Niğbolu Savaşı Osmanlılar İçin Neyi Değiştirdi?
Zafer, Osmanlıların Tuna boyundaki ve Balkanlardaki konumunu sağlamlaştırdı. Emecen, savaşın Bayezid’in adını bütün İslam dünyasında duyurduğunu ve Macarlar için Osmanlı tehdidini büyüttüğünü yazar. Bizans ise umudunu dindaşlarına değil, Doğu’da beliren yeni bir güce bağlamaya yöneldi.
Halil İnalcık’ın anlatısında Bayezid, savaşın hemen ardından Bulgar Prensi Straşimir’in elindeki Vidin’i aldı. Bizans İmparatoru Manuel de İstanbul’da Türklere ait bir mahalle kurulmasına, cami yapılmasına ve kadı atanmasına razı olmak zorunda kaldı. 1397’de ise Evrenos Bey Argos ve Atina’yı ele geçirdi.
Bayezid daha sonra, Haçlılarla mücadele sırasında düşmanca davranan Karamanoğlu Alâeddin Bey’e yöneldi. Akçay Savaşı’nda yenilen Alâeddin Bey yakalanıp öldürüldü; Konya ve Karaman toprakları 1397 sonbaharında Osmanlı hâkimiyetine girdi. Bayezid’in Anadolu’daki bu siyasetine Anadolu Türk siyasi birliğini sağlayan ilk Osmanlı padişahı başlıklı yazıda da değindik.
Niğbolu maddesinde, Bayezid’in hasar gören kaleyi onarttığı ve Tuna’nın karşı kıyısındaki Halovnik Kalesi’ni yeniden yaptırdığı yazılıdır. Padişah şehre bir cuma camii de yaptırdı. Bu yükselişin Timur karşısında nasıl kırıldığı Yıldırım Bayezid ve Ankara Savaşı yazısında anlatılıyor. Ardından gelen taht kavgaları için Fetret Devri’nin ne kadar sürdüğünü inceleyen yazıya bakılabilir.
Kaynaklar Savaşı Neden Farklı Anlatır?
Emecen’e göre ilk Osmanlı kroniklerinde savaşın safhalarına dair ayrıntılı bilgi bulunmaz. Bu eserler 130.000 kişilik bir Haçlı ordusundan söz eder ve savaşı kronolojide farklı bir yere koyar. Bazıları onu bir Macar seferiyle de karıştırır.
İbnü’l-Cezerî ise savaş arifesinde Osmanlı kuvvetlerinin azlığından söz eder. Onun kaydında Bayezid’in oğullarından yalnız biri 12.000 kişiyle yetişebilmişti; Emecen bu şehzadenin muhtemelen Süleyman olduğunu düşünür. İlk saldıran “Güney Frenkleri” için 200.000-400.000 sayıları söylense de İbnü’l-Cezerî bunların 30.000 kişi olduğunu tahmin eder.
Dizdar Doğan Bey Anekdotu Ne Kadar Güvenilir?
Osmanlı kaynaklarında bir anekdot daha geçer. Evrenos haber toplamada başarısız olunca Bayezid gece karanlığında kale önlerine gider ve dizdar Doğan Bey ile konuşur. Emecen bu anekdotu şüpheli bulur, ama Bayezid’in cüretkâr kişiliği yüzünden ihtimalin tamamen dışlanmaması gerektiğini düşünür. Savaşın fetihnâmesine göre de Haçlılar hakkındaki haber dizdar Doğan Bey’den alınmıştı.
Sık Sorulan Sorular
Niğbolu Savaşı ne zaman yapıldı?
Savaş 21 Zilhicce 798, yani 25 Eylül 1396 tarihinde yapıldı. Haçlılar Tuna kıyısındaki kaleyi kuşatırken Yıldırım Bayezid’in ordusu yetişti ve onları kale yakınlarında bozguna uğrattı.
Haçlı ordusuna kim komuta ediyordu?
Haçlı kuvvetlerinin başında Macar Kralı Sigismund vardı. Fransız birlikleri ise Burgundiya dükünün oğlu Jean de Nevers’in komutasındaydı; savaşın sonunda esir alınanların başında da o geliyordu.
Sigismund savaştan nasıl kurtuldu?
Sigismund, birkaç adamıyla nehirdeki bir yük kayığına binip Tuna ağzındaki Haçlı donanmasına ulaştı. Ardından İstanbul’dan geçerek Venedik’e gitti.
Bayezid haberi aldığında nerede bulunuyordu?
Bayezid o sırada İstanbul’u kuşatıyordu. Haçlı ordusunun haberini alınca kuşatmayı kaldırdı ve aceleyle Tuna boyuna yürüdü.
Sonuç
Haçlılar kalabalık bir orduyla yola çıktı. Ama Batılı araştırmacılar yenilgiyi genellikle disiplin, ortak plan ve arazi bilgisi eksikliğine bağlar. Bayezid ise savunma düzeni kurdu; Emecen’in vurguladığı gibi araziyi de kendi lehine kullandı. Niğbolu Savaşı, Osmanlıların Tuna ve Balkanlardaki konumunu sağlamlaştıran bir zaferle sonuçlandı.