Yıldırım Bayezid ve Ankara Savaşı: Sebepleri, Seyri ve Sonuçları

Ankara Savaşı, 28 Temmuz 1402’de Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid ile Timur arasında Çubuk Ovası’nda yapıldı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Anadolu beyliklerine ait bazı birliklerin Timur’un safına geçmesiyle Osmanlı ordusu bozuldu ve Bayezid esir düştü. Yenilgi, devleti on yılı aşkın sürecek Fetret Devri’ne sürükledi.

Hızlı Özet

Savaş 28 Temmuz 1402’de Çubuk Ovası’nda yapıldı.
Gerginlik, Bayezid’e sığınan hükümdarlar ve Erzincan Emîri Mutahharten yüzünden tırmandı.
Timur’un ordusu yaklaşık 160.000 kişiydi ve otuzdan fazla fili vardı.
Kara Tatarlar ile Germiyan başta olmak üzere bazı beylik askerleri taraf değiştirdi.
Bayezid esir düştü ve 8 Mart 1403’te Akşehir’de öldü.

Ankara Savaşı Nedir?

Ankara Savaşı, Anadolu’da hâkimiyet iddia eden iki büyük hükümdarın karşılaşmasıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Türk tarihinde iki Müslüman devlet arasında yapılan en büyük savaşlardan biridir. Kaynaklara göre Timur’un ordusu 160.000 kişiydi. Osmanlı ordusu ise Timur Fetihnâmesi’ne göre 70.000, Behiştî’ye göre 90.000 kişiydi. Savaş tek günde sonuçlandı ve Osmanlı tarihinin en ağır yenilgilerinden biri oldu.

Yıldırım Bayezid Kimdir?

I. Bayezid, babası I. Murad’ın 1389’daki Kosova Savaşı’nda şehit düşmesi üzerine tahta çıktı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Yıldırım lakabını, Frenk Yazısı Savaşı’nda gösterdiği cesaret ve atılganlık yüzünden aldı. Hızlı seferleriyle Anadolu beyliklerinin çoğunu ve Balkanlar’ın büyük kısmını kontrol altına aldı.

Ansiklopediye göre Bayezid 1354’te doğdu; I. Murad’ın büyük oğluydu ve annesi Gülçiçek Hatun’du. 1381 dolaylarında Germiyanoğlu Süleyman Çelebi’nin kızı Sultan Hatun ile evlendi. Çeyiz olarak Osmanlılara bırakılan topraklara sancak beyi oldu. Daha sonra Sırp prensi Stefan Lazareviç’in kız kardeşi Olivera ile de evlendi.

Ansiklopediye göre Macar Kralı Sigismund idaresindeki Haçlı ordusunu 25 Eylül 1396’da Niğbolu’da bozguna uğrattı. Ansiklopediye göre 1393’te Tırnova’yı aldı ve 1393-1394 kışında Balkan prenslerini Serez’de toplayarak bağlılıklarını güçlendirmeye çalıştı. Aynı yıllarda İstanbul’u baskı altında tuttu ve Anadoluhisarı’nı yaptırdı. Bursa’daki Ulucami de onun eseridir. Anadolu’daki birliği nasıl kurduğunu Anadolu Türk siyasi birliğini sağlayan ilk Osmanlı padişahı yazısında anlattık.

Timur Kimdir?

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Timur, 8 Nisan 1336’da Keş yakınlarındaki Hoca Ilgar köyünde doğdu. Babası Barlas kabilesinin emîri Turagay’dı. On yıllık bir mücadeleden sonra 9 Nisan 1370’te Semerkant’ta tahta oturdu. “Aksak” ya da “Lenk” diye anılması, bu mücadeleler sırasında sağ kolu ve sağ bacağından yaralanmasındandır.

Ansiklopediye göre Timur, parçalanmış İran’ı ele geçirdi ve 1391’de Altın Orda Hanı Toktamış’ı yendi. 1399’da Bağdat’ı aldı, 1401’de Suriye’ye girdi. Ansiklopediye göre başarısının en önemli sebebi, bölgedeki kabile mücadeleleri ve ciddi bir rakibinin bulunmamasıydı. Böylece Anadolu’nun doğusunda Osmanlı Devleti ile komşu oldu.

Ankara Savaşı’nın Sebepleri

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hindistan’a kadar uzanan bir imparatorluk kuran Timur, Anadolu’yu da fetih sahasına katmak istiyordu. Bu da aynı topraklar üzerinde hak iddia eden Osmanlılarla arasını açtı. Memlük Sultanı Berkuk’un ölümü ve Memlük-Osmanlı ilişkilerinin bozulması Timur’un işini kolaylaştırdı.

Ansiklopediye göre Timur 1399’da Bağdat’ı alınca Celâyirli Sultan Ahmed ile Karakoyunlu reisi Kara Yusuf, Osmanlılara sığındı. Bayezid, bunları iade etme isteğini reddetti ve iki hükümdar arasında hakaret dolu mektuplar gidip geldi. Osmanlılara vergi veren Erzincan Emîri Mutahharten’in Timur’a bağlanması da ilişkileri iyice gerdi.

Timur’un yanında, toprakları Bayezid tarafından alınmış Anadolu beyleri de vardı ve bu beyler onu Osmanlılara karşı kışkırtıyordu. Ansiklopediye göre Timur 13 Mart 1402’de Tebriz’den bir elçi gönderdi. Kemah’ın iadesini, beyliklerden alınan toprakların geri verilmesini ve Kara Yusuf’un teslimini istedi. Bayezid bu isteklerin hiçbirini kabul etmedi.

Ansiklopediye göre Mutahharten’in aracılığıyla bir anlaşma girişimi de oldu. Ancak Kara Yusuf’un teslimini isteyen Timur anlaşmaya yanaşmadı. Çin imparatorunun ölümü üzerine doğuya sefer düşünüyordu ve önce Anadolu meselesini çözmek istiyordu.

Sivas Katliamı ve Gerginliğin Tırmanması

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Timur daha önce Malkoçoğlu Mustafa Bey’in savunduğu Sivas’ı kuşatmıştı. On sekiz gün dayanan şehir, kimsenin kanının dökülmeyeceği vaadiyle teslim oldu. Ancak Timur şehre girince savunanları hendeklere doldurtup üzerlerini canlı canlı örttürdü ve şehri yakıp yıktı. Ardından Malatya’yı alıp Suriye seferine çıktı.

Bayezid hazırlıksız yakalandığı için Sivas’a yardım edemedi. Ansiklopediye göre Timur Suriye’deyken, Mutahharten’i cezalandırmak için doğuya giderek Erzincan ve Kemah’ı aldı. Bu hareket iki hükümdarın arasını büsbütün açtı.

Ordular Çubuk Ovası’na Nasıl Geldi?

Ansiklopediye göre Bayezid, Timur’un harekete geçtiğini öğrenince Bizans imparatoruyla anlaşarak İstanbul kuşatmasını kaldırdı. Ordusunun çoğu piyade olduğu için Timur’u Akdağmadeni ve Kadışehri civarındaki dağlık bölgede karşılamak istedi. Casuslarıyla Osmanlı ordusunun hareketlerini izleyen Timur ise Kayseri-Kırşehir yoluyla gelip Ankara Kalesi’ni kuşattı.

Bayezid hızlı bir yürüyüşle Kalecik-Ravlı üzerinden ilerledi ve Timur’un hiç beklemediği bir yoldan Çubukova’daki Melikşah köyüne indi. Ansiklopediye göre Timur şaşırdı, ama Bayezid’in hemen saldırmaması üzerine bir gecede yerini değiştirip yeni bir cephe kurdu. Böylece büyük karşılaşmanın zemini hazırlandı.

28 Temmuz 1402: Savaşın Seyri

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre savaş büyük ihtimalle 28 Temmuz 1402 Cuma günü yapıldı. Timur’un ordusu çoğunlukla süvarilerden oluşuyordu ve otuzdan fazla fili vardı. Sırp kralı ise 20.000 kişiyle Osmanlı saflarında savaştı. Savaş, casusları aracılığıyla Osmanlı ordusundaki Kara Tatarları kendi tarafına çeken Timur’un lehine gelişti.

Ansiklopediye göre Neşrî, başta Germiyan askerleri olmak üzere bazı beylik kuvvetlerinin daha önce Timur’a sığınmış beylerinin tarafına geçtiğini yazar. Osmanlı ordusu bu durum karşısında bozuldu. Yanında 3000 kişiyle savaşmaya devam eden Bayezid sonunda esir düştü.

Yıldırım Bayezid Ankara Savaşı’nı Neden Kaybetti?

Kara Tatarlar ile bazı beylik birliklerinin savaş sırasında taraf değiştirmesi.
Timur ordusunun sayıca üstünlüğü ve süvari ağırlıklı yapısı.
Timur’un casuslar aracılığıyla Osmanlı ordusunun hareketlerini önceden öğrenmesi.
Toprakları alınan Anadolu beylerinin Timur’un yanında yer alması.
Bayezid’in Timur’la ilk karşılaştığında hemen saldırmaması.

Bunlardan en belirleyicisi, Osmanlı ordusundaki birliklerin dağılmasıydı. Ansiklopediye göre Bayezid, 1389-1390 kışında Aydın, Saruhan, Menteşe, Hamîd ve Germiyan beyliklerini Osmanlı idaresine almıştı. Yakın zamanda Osmanlı topraklarına katılan beyliklerin askerleri, eski beylerini karşı safta görünce onlara katıldı. Bu durum, hızla büyüyen devletin henüz tam kaynaşmadığını gösterdi.

Ankara Savaşı’nın Sonuçları

Ansiklopediye göre Bayezid esaret altında 8 Mart 1403’te Akşehir’de öldü. Dağılan Osmanlı kuvvetlerinin ardından bütün Anadolu, Timur’un emîrleri tarafından istila edildi. Şehirler yağmalandı ve Anadolu beylikleri yeniden canlandı. Timur, Fransa ve İngiltere krallarına zafernâme göndererek onların yenemediği hükümdarı yendiğini bildirdi.

TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Timur maddesine göre Timur, savaştan sonra Kütahya, Denizli ve Aydın yoluyla İzmir’e gitti. XIV. yüzyılın ortalarından beri Türklerin elinden çıkmış olan İzmir’i alıp Aydınoğullarına bıraktı. Timur, 27 Kasım 1404’te doğu seferi için Semerkant’tan ayrıldı ve 18 Şubat 1405’te Otrar’da hastalanarak öldü. Yerine torunu Pîr Muhammed’i veliaht tayin etmişti.

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu yenilgiyle Anadolu’da uzun mücadelelerle kurulan Türk birliği bozuldu. Fetihler ve bu arada İstanbul’un fethi yarım yüzyıla yakın bir süre gecikti. Şehzadeler arasında başlayan taht kavgaları pek çok yerin elden çıkmasına ve kardeş kanı dökülmesine yol açtı. Bu dönemi Fetret Devri nedir? yazısında anlattık.

Devletin yeniden toparlanmasını Çelebi Mehmed devleti nasıl topladı? yazısında ele aldık. Dönemin ordu düzeni için Osmanlı’da ilk düzenli ordu yazısına da bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ankara Savaşı ne zaman ve nerede yapıldı?

28 Temmuz 1402’de, Ankara Kalesi’nin kuzeydoğusundaki Çubuk Ovası’nda yapıldı.

Ankara Savaşı’nı kim kazandı?

Timur kazandı. Yıldırım Bayezid esir düştü.

Yıldırım Bayezid nasıl öldü?

Esaret altındayken, 8 Mart 1403’te Akşehir’de öldü.

Ankara Savaşı’ndan sonra ne oldu?

Anadolu beylikleri yeniden kuruldu ve şehzadeler arasında Fetret Devri denilen taht kavgaları başladı.

Yıldırım lakabı nereden gelir?

DİA’ya göre Bayezid bu lakabı, Frenk Yazısı Savaşı’nda gösterdiği cesaret ve atılganlık yüzünden aldı.

Sonuç

Ankara Savaşı, Timur’un Anadolu’yu kendi hâkimiyetine katma isteğiyle Yıldırım Bayezid’in hızlı genişlemesinin çatışmasından doğdu. Kara Tatarların ve bazı beylik askerlerinin taraf değiştirmesi Osmanlı ordusunu dağıttı. Bayezid esir düştü, Anadolu birliği bozuldu ve devlet Fetret Devri’ne girdi. Buna rağmen Osmanlılar kısa sürede toparlanarak yeniden yükselişe geçti.