Fetret Devri, 1402 Ankara Savaşı’ndan 1413’e kadar süren ve Yıldırım Bayezid’in oğulları arasındaki taht mücadeleleriyle geçen dönemdir. Arapça kökenli fetret kelimesi “ara dönem, duraklama” anlamına gelir. Bu on bir yıllık kriz, Çelebi Mehmed’in 5 Temmuz 1413’te kardeşi Musa Çelebi’yi yenmesiyle sona erdi.
Hızlı Özet
- Dönem 1402-1413 arasında yaklaşık on bir yıl sürdü.
- Başlangıcı, 28 Temmuz 1402’deki Ankara Savaşı yenilgisidir.
- Süleyman, İsa, Musa ve Mehmed çelebiler taht için birbirleriyle savaştı.
- Çelebi Mehmed, 5 Temmuz 1413’te Çamurlu’da Musa Çelebi’yi yendi.
- DİA’ya göre dönemin doğurduğu meseleler yarım yüzyıl kadar sürdü.
İçindekiler
- Tanım
- Dönemin başlangıcı
- Şehzadeler ve bölgeleri
- Kardeşler arasındaki mücadele
- Dönemin sonu
- Ne kadar sürdü?
- Sonuçları
- Sık sorulan sorular
Fetret Devri Nedir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Fetret Devri, Osmanlı Devleti’ni parçalanmanın eşiğine getiren ve tarihin en önemli dönüm noktalarından biri sayılan dönemdir. Yıldırım Bayezid’in büyük güçlüklerle kurduğu merkezî devlet, bu yıllarda dağılma tehlikesiyle karşılaştı. Ansiklopediye göre bu kriz, Rumeli’deki sağlam yerleşme sayesinde atlatılabildi. Dönemin doğurduğu meseleler ise yarım yüzyıl kadar sürdü.
Osmanlı tarihinde bu ad, devletin başsız kaldığı ve şehzadelerin birbiriyle savaştığı yılları anlatır. Ansiklopediye göre dönem, devlet teşkilatını, saltanat anlayışını ve veraset usulünü etkileyen gelişmelerin de başlıca dayanağı oldu. Bu yüzden yalnızca bir iç savaş değil, bir dönüşüm dönemi olarak da görülür. Şehzadeler arasındaki taht kavgasının devlet için ne kadar tehlikeli olabileceği de bu yıllarda açıkça görüldü.
Fetret Devri Nasıl Başladı?
Ansiklopediye göre Timur 1399’da Bağdat’ı alınca Celâyirli Sultan Ahmed ve Karakoyunlu Kara Yusuf Osmanlılara sığındı. Bayezid onları geri vermeyi reddetti ve iki hükümdar arasında sert mektuplar yazıldı. Timur ardından Sivas’ı kuşattı; on sekiz gün dayanan şehir teslim olunca savunucularını öldürttü ve şehri yaktırdı. Ansiklopediye göre Timur, 13 Mart 1402’de gönderdiği elçiyle Kara Yusuf’un iadesini ve bağımlılık işareti olarak külah ile kemerin kabulünü istedi. Bayezid bu istekleri reddedince savaş kaçınılmaz hâle geldi.
Dönemin başlangıcı Ankara Savaşı’dır. Ansiklopediye göre savaş büyük bir ihtimalle 28 Temmuz 1402’de Ankara yakınlarındaki Çubuk ovasında yapıldı. Kaynaklara göre Timur’un ordusu 160.000 kişiydi; Osmanlı ordusu ise Timur’un fetihnamesine göre 70.000 kişi kadardı. Savaş, Timur’un casusları aracılığıyla kendi tarafına çektiği Kara Tatarların saf değiştirmesiyle onun lehine döndü.
Ansiklopediye göre Timur’un ordusu çoğunlukla süvariden oluşuyordu ve otuzdan fazla fil vardı. Sırp kralı ise 20.000 askerle Osmanlı saflarındaydı. Neşrî’ye göre bazı Anadolu beyliklerinin askerleri de Timur’un yanındaki eski beylerine katıldı. Bu ayrılıklar, Bayezid’in ordusunu savaşın en kritik anında zayıflattı. Ansiklopediye göre Bayezid bu sefer için Bizans’la anlaşarak İstanbul kuşatmasını kaldırmıştı.
Ansiklopediye göre Yıldırım Bayezid yenildi, esir düştü ve 8 Mart 1403’te esaret altında Akşehir’de öldü. Timur, Anadolu beylerine ait toprakları eski sahiplerine geri verdi. Geri kalan yerleri de Bayezid’in oğulları arasında paylaştırdı. Böylece devletin birliği bozuldu ve taht kavgası başladı.
Şehzadeler Hangi Bölgelere Hâkimdi?
Ansiklopediye göre Bayezid’in geride Süleyman, İsa, Musa, Mehmed, Mustafa ve Kasım adlı oğulları kalmıştı. Büyük şehzade Emir Süleyman, Vezîriâzam Çandarlı Ali Paşa ile birlikte Bursa’dan hazineyi ve arşivleri alıp Rumeli’ye geçti. Şubat 1403’te Bizans imparatoru Manuel ile Gelibolu Antlaşması’nı imzaladı ve Edirne’de hükümdarlığını ilan etti.
Ansiklopediye göre bu antlaşmayla Selanik, Tesalya ve Karadeniz kıyısındaki bazı yerler Bizans’a bırakıldı. Bizans’ın Osmanlılara ödediği vergi de kaldırıldı. Aynı sırada İsa Çelebi Bursa’ya, Mehmed Çelebi ise Amasya ve Sivas yöresine hâkim oldu. Ansiklopediye göre bütün şehzadelerin amacı ilk başkent Bursa’yı ele geçirmekti.
Emir Süleyman, küçük kardeşi Kasım ile kız kardeşi Fatma Sultan’ı İstanbul’da bıraktı. Ansiklopediye göre Haziran 1403’te Venedik ve Cenevizlilere ticari imtiyazlar vererek onlarla da anlaştı. Bu anlaşmaya göre İtalyan devletleri Timur’un Rumeli’ye geçmesini önleyecekti. Ansiklopediye göre Mehmed Çelebi ise Yunanca “genç efendi” anlamındaki kelimeden gelen “Kirişçi” lakabıyla da tanınır.
Kardeşler Arasındaki Mücadele
Mehmed Çelebi önce Ulubat’ta ağabeyi İsa Çelebi’yi yendi ve 1404’te Bursa’da hükümdarlığını ilan etti. Ansiklopediye göre İsa Çelebi birkaç kez daha şansını denedi, ancak 1405-1406’da Eskişehir’de yakalanarak öldürüldü. Ardından Emir Süleyman Anadolu’ya geçip Bursa ve Ankara’yı aldı. Mehmed Çelebi Amasya’ya çekilmek zorunda kaldı.
Mehmed Çelebi bunun üzerine kardeşi Musa Çelebi’yi 1409’da Eflak üzerinden Rumeli’ye gönderdi. Ansiklopediye göre Rumeli beyleri ve tımarlı sipahiler Musa Çelebi’ye katıldı. Emir Süleyman Rumeli’ye dönmek zorunda kalınca Mehmed Çelebi Anadolu’yu yeniden ele geçirdi. İlk karşılaşmada, 15 Haziran 1410’da, Sırpların son anda taraf değiştirmesiyle Musa Çelebi yenildi. Musa Çelebi 1411’de Edirne’ye girdi; kaçan Süleyman Çelebi yakalanarak öldürüldü.
Ansiklopediye göre Musa Çelebi 17 Şubat 1411’de Edirne’de hükümdarlığını ilan etti. Ünlü fakih Şeyh Bedreddin’i kazaskerliğe, Mihaloğlu Mehmed Bey’i ise beylerbeyiliğe getirdi. Bizans’a bırakılan yerleri geri aldı ve İstanbul’u kuşattı. Ansiklopediye göre Sırpların üzerine yürüyerek Novoberda’yı aldı ve Vidin’de isyan eden Bulgar prensini etkisiz hâle getirdi. Ancak çevresine sert davranması, Rumeli beylerinin ondan uzaklaşmasına yol açtı.
Fetret Devri Nasıl Sona Erdi?
Ansiklopediye göre Bizans imparatoru önce rehine olarak tuttuğu Orhan Çelebi’yi Rumeli’ye göndererek Musa Çelebi’yi oyalamaya çalıştı. Musa Çelebi onu Selanik yakınlarında yenince İstanbul üzerindeki baskısını artırdı.
Bizans imparatoru, Musa Çelebi’nin İstanbul’u almasından korkarak Mehmed Çelebi’yi Rumeli’ye davet etti. Ansiklopediye göre Mehmed Çelebi, Ekim 1412’de Çatalca yakınlarındaki İnceğiz’de Musa Çelebi’ye yenildi. Musa’nın emrinde 7000 yeniçeri vardı. Mehmed Çelebi ikinci bir denemede de başarılı olamadı.
Ansiklopediye göre Mehmed Çelebi bu kez Rumeli beylerini gizlice kendi tarafına çekti. Akıncı komutanı Gazi Evrenos Bey, Sırpları da onun saflarına kazandırdı. Dulkadıroğlu Nâsırüddin Bey’den yardımcı kuvvet alan Mehmed Çelebi, Bizans gemileriyle Rumeli’ye geçti.
İki kardeş, Sofya’nın güneyinde Samakov yakınlarındaki Çamurlu sahrasında karşılaştı. Ansiklopediye göre Musa Çelebi yanındaki az sayıda yeniçeriyle cesaretle savaştı, ancak kuvvetleri dağıldı. Yaralı olarak kaçarken yakalandı ve 5 Temmuz 1413’te öldürüldü; naaşı Bursa’da babasının türbesine gömüldü. Çelebi Mehmed, Edirne’de kendini devletin tek hükümdarı ilan etti ve fetret yılları sona erdi.
Fetret Devri Ne Kadar Sürdü?
Dönem, 28 Temmuz 1402’deki Ankara Savaşı’ndan 5 Temmuz 1413’teki Çamurlu Savaşı’na kadar yaklaşık on bir yıl sürdü. Bu süre ders kitaplarında genellikle 1402-1413 olarak verilir. Bu on bir yıl boyunca devletin tek ve tartışmasız bir hükümdarı olmadı. Ancak sonuçları bu yıllarla sınırlı kalmadı. Ansiklopediye göre dönemin ortaya çıkardığı meseleler, devleti yaklaşık elli yıl boyunca meşgul etti.
Fetret Devri’nin Sonuçları
Ansiklopediye göre Ankara yenilgisinden sonra Anadolu beylikleri eski topraklarına yeniden sahip oldu. Bizans, Gelibolu Antlaşması’yla bazı toprakları geri aldı ve Osmanlılara vergi ödemekten kurtuldu. Devletin birliği ancak Rumeli’deki güçlü yerleşme sayesinde korunabildi.
Bu yıllarda Bizans, şehzadeleri birbirine karşı kullanma siyaseti izledi. Ansiklopediye göre İmparator Manuel, şehzadeler arasındaki mücadelelerden daima faydalanmayı düşünüyordu. Aynı siyaset, sonraki yıllarda Düzme Mustafa olayında da görüldü.
Krizin etkileri Çelebi Mehmed döneminde de sürdü. Şeyh Bedreddin ve Düzme Mustafa olayları bu dönemin artçı sarsıntılarıydı. II. Murad da tahta çıktığında amcası Düzme Mustafa ile mücadele etmek zorunda kaldı. Toparlanma sürecini Çelebi Mehmed devleti nasıl topladı yazısında, sonraki dönemi ise II. Murad ve Varna Savaşı yazısında anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Fetret Devri ne kadar sürdü?
1402’den 1413’e kadar, yaklaşık on bir yıl sürdü. Ankara Savaşı’yla başlayıp Çamurlu Savaşı’yla sona erdi.
Fetret ne demek?
Arapça kökenli bir kelimedir ve “ara dönem, duraklama” anlamına gelir.
Dönemi kim sona erdirdi?
Çelebi Mehmed, 5 Temmuz 1413’te Çamurlu’da kardeşi Musa Çelebi’yi yenerek bu döneme son verdi.
Ankara Savaşı ne zaman yapıldı?
DİA’ya göre büyük bir ihtimalle 28 Temmuz 1402’de, Ankara yakınlarındaki Çubuk ovasında yapıldı. Savaşta Yıldırım Bayezid esir düştü.
Sonuç
Fetret Devri, Ankara yenilgisiyle başlayan ve on bir yıl süren bir varlık mücadelesiydi. Bayezid’in oğulları Bursa ve Edirne için birbirleriyle savaştı, devlet parçalanmanın eşiğine geldi. Çelebi Mehmed’in 1413’teki zaferi birliği yeniden kurdu. Bu yıllar, saltanat ve veraset anlayışında da derin izler bıraktı.
“Fetret Devri Nedir, Ne Kadar Sürdü?” üzerine bir yorum