Osmanlı Devleti Tersane Konferansının yapıldığı sırada hangisini ilan etmiştir? Cevap, Birinci Meşrutiyet’tir. Büyük devletlerin Balkan krizini görüşmek için İstanbul’da toplandığı 23 Aralık 1876’da Kanun-ı Esasi ilan edildi. Bu yazıda konferansın neden toplandığını, anayasanın neden tam o gün ilan edildiğini ve sonrasında yaşananları kaynaklarıyla ele alıyoruz.
Hızlı Özet
- Tersane Konferansı, İstanbul’da 23 Aralık 1876 ile 20 Ocak 1877 arasında toplandı.
- Konferansın ilk günü Kanun-ı Esasi ilan edildi ve Meşrutiyet başladı.
- Amaç, büyük devletlerin dayatacağı reformları gereksiz göstermekti.
- Meclis-i Umumi, konferansın ağır tekliflerini reddetti.
- Kriz, 1877–1878’deki 93 Harbi ile sonuçlandı.
İçindekiler
- Kısa cevap
- Balkan krizi
- Konferans ve katılımcılar
- Anayasa neden o gün ilan edildi?
- Kanun-ı Esasi neler getirdi?
- Teklifler ve cevap
- Konferanstan sonra
- Islahat Fermanı ile karşılaştırma
- Sık sorulan sorular
Osmanlı Devleti Tersane Konferansının Yapıldığı Sırada Hangisini İlan Etmiştir? Kısa Cevap
Devlet, Tersane Konferansı’nın ilk oturumunun yapıldığı 23 Aralık 1876’da Kanun-ı Esasi’yi ilan etti. Bu anayasayla Birinci Meşrutiyet dönemi başladı. TDV İslâm Ansiklopedisi Meşrutiyet’i anayasal saltanat dönemi olarak tanımlar.
Bu karar tesadüf değildi. Anayasanın konferansla aynı gün ilan edilmesi, büyük devletlere bir mesaj vermek için bilinçli olarak seçildi. Devlet, reformları dışarıdan dayatılmadan kendi iradesiyle yaptığını göstermek istiyordu.
Konferansı Doğuran Balkan Krizi
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre İstanbul Konferansı, 1875’te Hersek ayaklanmasıyla başlayan krizi görüşmek için toplandı. Kriz bir yıl sonra Bulgar ayaklanması ve Sırbistan ile Karadağ’a karşı yapılan savaşlarla derinleşti. Ansiklopedi, krizin en önemli safhasının Bulgar ayaklanması olduğunu vurgular.
Bulgar ayaklanmasının bastırılması, Avrupa kamuoyunda büyük tepki doğurdu. Rusya, Balkanlar’daki Hristiyan halkın koruyucusu olarak harekete geçmeye hazırlanıyordu. İngiltere ise Rusya’nın Boğazlar’a yaklaşmasından endişe ediyordu. Bu dengeler, büyük devletleri bir konferans masasına getirdi.
Aynı dönemde İstanbul’da da büyük bir siyasi değişim yaşanıyordu. 1876’da Sultan Abdülaziz tahttan indirildi, kısa süren V. Murad döneminden sonra II. Abdülhamid tahta çıktı. Meşrutiyet yanlısı devlet adamları, yeni padişahtan anayasa sözü almıştı.
Tersane Konferansı ve Katılımcıları
Konferans, Kasımpaşa’daki Bahriye Nezareti binasının üst katında, yani Tersane’de toplandığı için bu adla anılır. Kaynaklarda İstanbul Konferansı olarak da geçer. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre katılımcılar şunlardı:
| Devlet | Temsilciler |
|---|---|
| İngiltere | Lord Salisbury, Sir Henry Elliot |
| Rusya | İgnatyev |
| Fransa | Kont Bourgoing, Kont Chaudordy |
| Avusturya-Macaristan | Kont Zichy, Baron Calice |
| Almanya | Baron Werther |
| İtalya | Kont Corti |
| Ev sahibi devlet | Hariciye Nazırı Saffet Paşa, İbrahim Edhem Paşa |
Ansiklopediye göre İngiltere’nin önerisiyle devletler, İstanbul’daki elçilerinin yanında ikinci bir temsilci gönderdi; Rusya, Almanya ve İtalya buna gerek görmedi. Ev sahibi devleti Hariciye Nazırı Saffet Paşa ile Berlin Elçiliğinden Şûrâ-yı Devlet reisliğine getirilen İbrahim Edhem Paşa temsil etti.
Anayasa Neden Tam O Gün İlan Edildi?
Anayasa çalışmalarının başında Midhat Paşa vardı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Midhat Paşa, 19 Aralık 1876’da sadrazamlığa getirildi ve çalışmaları hızlandırdı. En büyük tıkanma noktası, padişaha sürgün yetkisi veren 113. maddeydi. Midhat Paşa bu konuda taviz verince metin, konferansın toplandığı 23 Aralık 1876’da ilan edildi.
Ansiklopedi o günü şöyle anlatır: Delegeler içeride tartışırken dışarıda toplar atılmaya başladı. Saffet Paşa, delegelere bu topların bütün imparatorluk için reform öngören bir anayasanın ilanını duyurduğunu söyledi. Mesaj açıktı: Devlet artık anayasal bir yönetime geçmişti ve bütün tebaası için reform yapmayı üstlenmişti.
Bu hamlenin amacı, konferansın Balkan bölgelerine özel reformlar dayatmasını gereksiz göstermekti. Anayasa bütün tebaaya eşit haklar tanıdığına göre, ayrı ve uluslararası denetimli düzenlemelere ihtiyaç kalmıyordu. Meşrutiyetin fikrî arka planı için Genç Osmanlılar kimdir? yazısına bakabilirsiniz.
Ancak ansiklopediye göre Saffet Paşa’nın açıklaması delegeler üzerinde olumlu bir etki bırakmadı. Rus temsilcisi İgnatyev bu tür gösterişlere önem vermeden gündemdeki maddenin görüşülmesini istedi ve konferans sürdü. Sunulan teklifler aslında aralık başındaki hazırlık toplantılarında, büyük ölçüde İgnatyev ile Salisbury’nin uzlaşmasıyla belirlenmişti. Ansiklopediye göre Salisbury’nin bu tavrı, İngiltere’nin Osmanlı toprak bütünlüğüne dayanan Doğu politikasının çatlak verdiğini gösteriyordu. Bâbıâli de Rusya’yı İngiltere ve Fransa’dan ayırmak için Nafia Müsteşarı Odian Efendi’yi Paris ve Londra’ya gönderdi, fakat sonuç alamadı.
Kanun-ı Esasi Neler Getirdi?
Kanun-ı Esasi, devletin ilk yazılı anayasasıydı. Padişahın geniş yetkilerini korumakla birlikte, yönetime yeni bir kurum ekledi: Meclis-i Umumi. Bu meclis iki kanattan oluşuyordu.
- Heyet-i Ayan: Üyeleri padişah tarafından atanan üst meclisti.
- Heyet-i Mebusan: Üyeleri seçimle belirlenen, halkı temsil eden alt meclisti.
Anayasa, tebaanın kanun önünde eşitliğini ve kişi güvenliği gibi temel hakları güvence altına aldı. Devletin resmî dilinin Türkçe olduğu ve kamu görevine girmek için Türkçe bilmenin şart olduğu da anayasada yer aldı. Eğitim, basın ve dilekçe hakları ise kanunlarla düzenlenecek konular olarak belirlendi.
Ancak anayasa, padişaha meclisi açma ve kapatma yetkisi de tanıyordu. Ayrıca 113. madde, devletin güvenliğini tehdit ettiği düşünülen kişileri sürgüne gönderme yetkisini doğrudan padişaha verdi. Bu maddeler, Meşrutiyet’in kısa sürede askıya alınabilmesinin hukuki zeminini oluşturdu.
Bu yönüyle Kanun-ı Esasi, mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçişin ilk ve sınırlı bir adımıydı. Yine de temsil ve hukuk kavramlarını kalıcı biçimde siyasi hayata soktu. 1908’de yeniden yürürlüğe girdiğinde, bu kez çok daha geniş bir etki yarattı.
Konferansın Teklifleri ve Verilen Cevap
Büyük devletler bu hamleden etkilenmedi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre hazırlanan ortak program, Sırbistan, Karadağ ve Bulgaristan’a bırakılacak toprakları belirliyordu. Ayrıca Bulgaristan ile Bosna-Hersek için yeni bir idari, askerî, adli ve mali yapı ile devletler arası bir denetim sistemi öngörüyordu. Bu hükümler devlet açısından çok ağırdı.
Devletin temsilcileri, cevabın ileri gelenlerin katılacağı Meclis-i Umumi’de görüşülmesi gerektiğini bildirdi. Meclis 18 Ocak 1877’de toplandı ve daha ağır tekliflerle karşılaşma riskini göze alarak teklifleri reddetti. Karar padişah tarafından onaylandı ve konferans 20 Ocak 1877’de sonuçsuz dağıldı.
Konferanstan Sonra Ne Oldu?
Konferansın başarısızlığı, savaşı kaçınılmaz hâle getirdi. Rusya, Nisan 1877’de savaş ilan etti ve tarihe 93 Harbi olarak geçen savaş başladı. Savaş, 1878’de Ayastefanos ve ardından Berlin antlaşmalarıyla ağır toprak kayıplarıyla sonuçlandı. Bu savaşların genel değerlendirmesi için Osmanlı-Rus savaşları yazısına bakabilirsiniz.
İçeride de Meşrutiyet uzun ömürlü olmadı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Midhat Paşa, sadaretinin kırk dokuzuncu günü olan 5 Şubat 1877’de azledilerek yurt dışına sürgün edildi. Daha sonra yargılandı; idam cezası ömür boyu hapse çevrildi ve Temmuz 1881’de Tâif’e gönderildi. Meclis ise Şubat 1878’de tatil edildi. Bu dönemin değerlendirmesi için II. Abdülhamid dönemi yazısını okuyabilirsiniz.
Ansiklopediye göre Midhat Paşa, 1822’de İstanbul’da doğmuştu ve asıl adı Ahmed Şefik’ti. Ekim 1864’te Tuna vilâyeti valisi olmuş, burada ulaşım ve tarımda önemli ilerlemeler sağlamıştı. Tâif’teki sürgünü yaklaşık üç yıl sürdü ve 7-8 Mayıs 1884 gecesi hücresinde boğularak öldürüldü. Resmî ölüm sebebi ise şirpençe olarak açıklandı.
Sınavlarda Karıştırılan Benzer Bir Soru: Islahat Fermanı
Bu soru sınavlarda genellikle Islahat Fermanı ile karıştırılır. İki olay da büyük devletlerin müdahalesini önlemek için zamanlanmış reformlardır. Aşağıdaki tablo farkı gösterir.
| Reform | Yıl | Zamanlandığı diplomatik toplantı |
|---|---|---|
| Islahat Fermanı | 1856 | Paris Barış Konferansı |
| Kanun-ı Esasi (I. Meşrutiyet) | 1876 | Tersane (İstanbul) Konferansı |
Meşrutiyetin rejim açısından anlamı için Osmanlı’da rejim değişikliği yazısına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Osmanlı Devleti Tersane Konferansının yapıldığı sırada hangisini ilan etmiştir?
Kanun-ı Esasi’yi ilan ederek Birinci Meşrutiyet’e geçmiştir. Anayasa, konferansın ilk oturumunun yapıldığı 23 Aralık 1876’da ilan edildi.
Tersane Konferansı nerede ve ne zaman toplandı?
İstanbul’da, Haliç’teki Tersane binasında, 23 Aralık 1876 ile 20 Ocak 1877 arasında toplandı.
Osmanlı Devleti Tersane Konferansının yapıldığı sırada hangisini ilan etmiştir ve bu neden önemliydi?
Kanun-ı Esasi’yi ilan etti. Bu adım, devletin ilk anayasası ve ilk meclisi anlamına geliyordu.
Tersane Konferansı neden başarısız oldu?
Büyük devletlerin Balkanlar için öngördüğü ağır teklifler Osmanlı Meclis-i Umumi’sinde reddedildi. Ardından Rusya savaş ilan etti.
Sonuç
Osmanlı Devleti Tersane Konferansının yapıldığı sırada hangisini ilan etmiştir sorusunun cevabı Kanun-ı Esasi ve Birinci Meşrutiyet’tir. Anayasa, büyük devletlerin müdahalesini önlemek için konferansla aynı gün ilan edildi. Ancak bu hamle savaşı önleyemedi ve Meşrutiyet kısa sürede askıya alındı.
