Kanuni’nin Çıktığı Son Askeri Sefer: Zigetvar 1566

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer, 1566’daki Zigetvar Seferi’dir. Yetmiş yaşını geçmiş olan padişah, Macaristan’daki Zigetvar Kalesi’ni kuşatırken 6-7 Eylül 1566 gecesi otağında öldü. Kale onun ölümünden hemen sonra alındı. Vezîriâzam Sokullu Mehmed Paşa, padişahın ölümünü yeni padişah II. Selim gelene kadar ordudan gizledi.

Hızlı Özet

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer, onun on üçüncü büyük seferi olan Zigetvar Seferi’dir.
Padişah 1 Mayıs 1566’da İstanbul’dan ayrıldı ve yaklaşık elli günde Belgrad’a ulaştı.
Kaleyi Hırvat asıllı komutan Nikola Zrinski savunuyordu.
Ölüm, kuşatmanın son günlerinde, 6-7 Eylül 1566 gecesi gerçekleşti.
Ölüm haberi, II. Selim Belgrad’a gelince resmen ilan edildi.
Cenaze 23 Kasım 1566’da Süleymaniye’de kılınan namazdan sonra türbesine defnedildi.

Kanuni’nin Çıktığı Son Askeri Sefer Hangisidir?

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer, Habsburglara karşı düzenlenen 1566 Zigetvar Seferi’dir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre seferin hedefleri Zigetvar ve Eğri kaleleriydi. İmparatora da güçlü bir gözdağı verilecekti. Padişah bu sefer sırasında hayatını kaybetti ve savaş meydanında ölen padişahlar arasına girdi.

Ansiklopediye göre Kanuni Sultan Süleyman, kırk altı yıllık saltanatıyla tahtta en uzun süre kalan padişahtır. Bu süre içinde on üç büyük sefere çıktı. Zigetvar, bu seferlerin sonuncusu oldu. Padişahın neden “Muhteşem” diye anıldığını Muhteşem Süleyman yazısında anlattık. Dönemin genel tablosunu Kanuni Sultan Süleyman dönemi yazısında anlattık.

Seferin Nedenleri

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer, ağır bir yenilginin ardından geldi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1565’te Malta kuşatmasının başarısızlıkla sonuçlanması, devletin Batı’daki itibarını çok sarsmıştı. Şehzadeler arasındaki taht mücadelesinin olumsuz havası da bu yenilgiyle birleşmişti. Bu mücadelenin başlangıcını Şehzade Mustafa yazısında ele aldık. Padişah, gücün hâlâ kendi elinde olduğunu göstermek istiyordu.

Ansiklopediye göre bu kararda kızı Mihrimah Sultan ile Vezîriâzam Sokullu Mehmed Paşa’nın etkili olduğu üzerinde durulur. Habsburglarla 1562’de yapılan anlaşma eski taahhütleri yenilemiş, ancak sınır boylarındaki karışıklıkları çözememişti. Macar sınırındaki çatışmalar yeni bir seferi kaçınılmaz hâle getirdi. Mihrimah Sultan’ın annesini Hürrem Sultan yazısında tanıttık.

Malta kuşatması Mayıs 1565’te başladı ve yaklaşık dört ay sürdü. Osmanlı ordusu ve donanması, Saint John şövalyelerinin savunmasını kıramadı. Kuşatma Eylül 1565’te kaldırıldı. Bu başarısızlık Akdeniz’deki genişlemenin sınırlarını da gösteriyordu.

İstanbul’dan Zigetvar’a

Padişah, sefer başladığında yetmiş yaşını geçmişti ve sağlığı iyi değildi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre yola çıkmadan önce Eyüp Sultan Türbesi’ne giderek dua etti. Kendini iyi hissettiği bir gün, 1 Mayıs 1566’da büyük törenlerle at üzerinde İstanbul’dan ayrıldı. Bir daha bu şehri göremeyecekti.

Ansiklopediye göre ordu 15 Mayıs’ta Edirne’ye vardı. Padişah yolda, torununun oğlu Mehmed’in doğduğu haberini aldı ve adını bizzat kendisi koydu. Ordu yola çıkışın ellinci gününde Belgrad’a ulaşabildi. Zemun’da, Osmanlı’ya bağlı Erdel Kralı János Zsigmond padişahın huzuruna çıktı. Ansiklopediye göre padişah, bağlılığını bildiren kralı çok iyi karşıladı.

Zigetvar Kuşatması

Zigetvar, bugünkü Macaristan’ın güneyinde, bataklıklarla çevrili güçlü bir kaleydi. Kaleyi Hırvat asıllı komutan Nikola Zrinski savunuyordu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre padişahın otağı, kuşatmaya hâkim olan ve şehrin kuzeyindeki bir tepeye kuruldu. Padişah hastalığına rağmen kuşatmayı dikkatle izledi. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Sokullu maddesine göre kuşatma 7 Ağustos 1566’da başladı.

Kuşatma Ağustos ayı boyunca sürdü ve iki taraf da ağır kayıp verdi. Osmanlı ordusu dış surları ve şehri ele geçirdikten sonra iç kaleye yüklendi. Kale 8 Eylül 1566’da düştü. Zrinski, son çıkışında askerleriyle birlikte savaşarak öldü. Seferin bir başka kolunda Pertev Paşa da Gyula Kalesi’ni aldı.

Sokullu Mehmed Paşa’nın Rolü

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer, Sokullu Mehmed Paşa’nın da en zor sınavlarından biri oldu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Sokullu, 29 Haziran 1565’te Semiz Ali Paşa’nın ölümü üzerine sadrazam olmuştu. Bu tarihte Malta kuşatması hâlâ sürüyordu. Ansiklopediye göre padişahın hastalığı yüzünden Zigetvar kuşatmasının bütün sorumluluğu onun üstüne kaldı.

Sokullu pek çok geceyi siperlerde askerlerle birlikte geçirdi. Ansiklopediye göre üç padişaha vezîriâzamlık yaptı ve bu yüzden hakkında pek çok menkıbe doğdu. 12 Ekim 1579’da bir suikast sonucu öldü.

Padişahın Ölümü

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer, onun hayatının da sonu oldu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre padişah, 6-7 Eylül 1566 gecesi savaş meydanında hayata gözlerini yumdu. Kalenin alındığını göremedi. Ansiklopedi bu ölümü “şanına yakışır bir şekilde” savaş meydanında gerçekleşmiş bir ölüm olarak niteler.

Ölümün kesin sebebi kaynaklarda açıkça belirtilmez. Padişahın uzun süredir nikris (gut) ve başka rahatsızlıklardan muzdarip olduğu bilinir. Yaşlılık ve seferin ağır şartları sağlığını iyice bozmuştu. Ansiklopediye göre bu uzun saltanat, on üç büyük sefere yakışır biçimde savaş meydanında sona erdi.

Ölümün Gizlenmesi

Padişahın ölümü, ordunun dağılmasını önlemek için büyük bir ustalıkla gizlendi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre ölümden haberdar olan birkaç kişiden biri Feridun Bey’di. Feridun Bey’e göre padişahın cesedi tahnit edildi ve tabut içinde geçici olarak tahtın altına gömüldü. Ordu, padişah yaşıyormuş gibi seferine devam etti.

Ansiklopediye göre kale düştükten sonra ordu dönüşe geçti. Kırk iki gündür gömülü olan ceset gizlice bir arabaya konuldu. Yol boyunca padişah hayattaymış gibi davranıldı. Sokullu Mehmed Paşa, Kütahya’daki Şehzade Selim’e hızla haber gönderdi.

Ansiklopediye göre yeni padişah II. Selim Belgrad’a gelince ölüm haberi resmen ilan edildi. Cenaze İstanbul’a getirildi ve 23 Kasım’da Süleymaniye Camii’nde Şeyhülislam Ebüssuud Efendi’nin kıldırdığı namazdan sonra türbesine defnedildi.

II. Selim’in Tahta Çıkışı

Şehzade Selim, 1562’den beri Kütahya’da sancakbeyiydi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre babasının ölüm haberini Sokullu’dan aldıktan sonra hızla yola çıktı. Hazine açılmadığı için kız kardeşi Mihrimah Sultan’dan 50.000 altın borç aldı. Vukovar’a kadar geldiyse de Sokullu’nun mektubu üzerine Belgrad’a döndü.

Ansiklopediye göre Sokullu, yeni padişah orduya gelirse askerin hemen cülus bahşişi isteyeceğinden çekiniyordu. Ordu 21 Ekim’de Zigetvar’dan Belgrad’a doğru yola çıktı. Ölüm haberi 24-25 Ekim’de resmen duyuruldu. Askere bahşiş vaat edildi, ancak yeniçeriler verilenle yetinmeyip tepki gösterdi. Ansiklopediye göre padişahla gelen Anadolu askerlerine de saldırdılar.

Zigetvar’daki Türbe

Padişahın iç organları, öldüğü yere yakın bir noktaya gömüldü. Daha sonra buraya bir türbe yaptırıldı. Yapı zamanla yıkıldı ve yeri uzun süre tartışma konusu oldu. 2015-2016 yıllarında yapılan kazılarda türbenin kalıntıları ortaya çıkarıldı. Böylece bir devrin sonunu simgeleyen yer yeniden belirlendi.

Kanuni’nin Diğer Büyük Seferleri Nelerdir?

Zigetvar’ı daha iyi anlamak için Kanuni’nin önceki seferlerine bakmak gerekir. Başlıcaları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Yıl	Sefer	Sonuç
1521	Belgrad Seferi	Belgrad alındı
1522	Rodos Seferi	Rodos alındı
1526	Mohaç Seferi	Macar ordusu yenildi
1529	Viyana Seferi	Kuşatma kaldırıldı
1533-1536	Irakeyn Seferi	Tebriz ve Bağdat alındı
1553-1555	Nahcıvan Seferi	Amasya Antlaşması imzalandı
1566	Zigetvar Seferi	Kale alındı, padişah öldü

Sık Sorulan Sorular

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer hangisidir?

1566’daki Zigetvar Seferi’dir. Padişah bu sefer sırasında, Zigetvar Kalesi kuşatılırken öldü.

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer ne zaman başladı?

Padişah 1 Mayıs 1566’da İstanbul’dan ayrıldı. Ordu yaklaşık elli günde Belgrad’a ulaştı. Kuşatma ise Ağustos başında başladı.

Zigetvar Kalesi ne zaman alındı?

Kale, padişahın ölümünden kısa süre sonra, 8 Eylül 1566’da alındı. Kaleyi savunan Nikola Zrinski son çıkışında öldü.

Kanuni nerede öldü?

Macaristan’daki Zigetvar Kalesi önünde, kuşatma sırasında otağında öldü. Ölüm 6-7 Eylül 1566 gecesi gerçekleşti.

Kanuni’nin ölümü neden gizlendi?

Ordunun moralinin bozulmasını ve askerî bir karışıklık çıkmasını önlemek için gizlendi. Sefer sürerken düşmanın da bu durumdan yararlanması istenmiyordu. Haber, yeni padişah II. Selim Belgrad’a gelince ilan edildi.

Sonuç

Kanuni’nin çıktığı son askeri sefer olan Zigetvar, kırk altı yıllık bir saltanatın son halkası oldu. Padişah, Malta yenilgisinin bıraktığı izleri silmek için yaşlı ve hasta hâliyle sefere çıktı. Zigetvar Kalesi alındı, ancak padişah zaferi göremeden öldü. Sokullu’nun ölümü ustalıkla gizlemesi sayesinde taht değişikliği sorunsuz gerçekleşti. Zigetvar bu yüzden bir dönemin kapanışı olarak anılır.