Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları Hamza ve Abbas’tır. İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu bu konuda birleşir. Peygamber’i yıllarca koruyan Ebû Tâlib’in Müslüman olarak ölüp ölmediği ise tartışmalıdır. Bir başka amcası Ebû Leheb ise İslam’a en sert karşı çıkanlardandı ve Kur’an’daki Tebbet suresi onun hakkında indi.
Hızlı Özet
- Peygamber’in dedesi Abdülmuttalib’in, kaynaklara göre on oğlu vardı.
- Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları Hamza ve Abbas’tır.
- Hamza 612 veya 616’da Müslüman oldu ve Uhud’da şehit düştü.
- Abbas, Abbâsî hanedanının atasıdır.
- Ebû Tâlib Peygamber’i korudu, ancak İslam’ı açıkça kabul ettiğini söylemedi.
İçindekiler
- Peygamber’in kaç amcası vardı?
- Hamza
- Abbas
- Ebû Tâlib
- Ebû Leheb
- Hangi amca Müslüman oldu?
- Sık sorulan sorular
Peygamber’in Kaç Amcası Vardı?
Peygamber’in babası Abdullah, Mekke’nin ileri gelenlerinden Abdülmuttalib’in oğluydu. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Abdülmuttalib, bir süre Hâris’ten başka oğlu olmadığı için zor durumda kaldı. Bunun üzerine on oğlu olursa birini kurban edeceğine dair adakta bulundu. Ansiklopediye göre daha sonra beş hanımından on oğlu dünyaya geldi. Kura Abdullah’a çıktı, ancak onun yerine yüz deve kurban edildi.
Bu oğullardan biri Peygamber’in babası Abdullah’tır. Diğerleri Peygamber’in amcalarıdır. Kaynaklarda Hâris, Zübeyr, Ebû Tâlib, Hamza, Abbas ve Ebû Leheb gibi isimler sayılır. Amcaların bir kısmı İslam’ın gelişinden önce ölmüştü. Abdülmuttalib’in hayatını Abdülmuttalib bin Hâşim yazısında anlattık.
Amcaların farklı tutumları, Mekke toplumunda kabile bağlarının gücünü de gösterir. Ebû Tâlib dinini değiştirmeden yeğenini korudu. Ebû Leheb ise yeğenine karşı müşriklerle birlikte hareket etti. Hamza ve Abbas da farklı zamanlarda İslam’ı kabul etti.
Hz Muhammed’in Müslüman Olan Amcaları: Hamza
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hamza, 569 veya 570 yılında Mekke’de doğdu. Peygamber ile yaşıt sayılırdı. İkisi de Ebû Leheb’in cariyesi Süveybe’den süt emdiği için süt kardeşiydi. Çocukluk ve gençlik yıllarında da yakın dost oldular. Annesi Hâle bint Vüheyb, Peygamber’in annesi Âmine’nin amcasının kızıydı.
Ansiklopediye göre Hamza, peygamberliğin ikinci (612) ya da altıncı (616) yılında Müslüman oldu. Rivayete göre Ebû Cehil’in Peygamber’e hakaret ettiğini av dönüşü öğrendi. Öfkeyle Ebû Cehil’i yayıyla yaraladı ve Muhammed’in dinini benimsediğini ilan etti. Onun Müslüman olması, Mekke’deki Müslümanlara büyük güç verdi.
Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları arasında en erken iman eden Hamza’dır. Ansiklopediye göre Peygamber, Mekke’de onu Zeyd bin Hârise ile kardeş ilan etti. Hamza da savaşa çıkarken nesi varsa Zeyd’e vasiyet ederdi.
Hamza, Medine’ye hicretten sonra ilk seriyyelerden birinin komutanı oldu. Ansiklopediye göre Mart 623’te otuz kişilik bir birlikle Kureyş kervanını izlemek üzere Kızıldeniz kıyısına gitti. Çatışma, Cüheyne kabilesinden Mecd bin Amr’ın araya girmesiyle önlendi.
Ansiklopediye göre Hamza, Ebvâ ve Zülüşeyre seferlerinde Peygamber’in sancağını taşıdı. Bedir Savaşı’nın önde gelen kahramanlarındandı ve teke tek dövüşte Şeybe bin Rebîa’yı öldürdü. Uhud’da da kahramanca savaştı, ancak Vahşî’nin attığı mızrakla şehit düştü. Ansiklopediye göre Peygamber, onun cenazesini görünce gözyaşlarını tutamadı. İslam tarihinde “seyyidüşşühedâ” (şehitlerin efendisi) ve “esedullah” (Allah’ın aslanı) unvanlarıyla anılır.
Abbas
Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları arasında ikinci isim Abbas’tır. Abbas, Peygamber’den birkaç yaş büyüktü ve Mekke’nin varlıklı tüccarlarındandı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Ebû Tâlib, maddi durumu bozulunca hacılara su ve yiyecek dağıtma görevlerini Abbas’a devretti. Bu görevlere “sikâye” ve “rifâde” denirdi. Ebû Tâlib’in oğlu Ca‘fer’i de Abbas yetiştirdi.
Kaynaklara göre Abbas, Bedir Savaşı’nda müşriklerin safında bulundu ve esir düştü. Fidye ödeyerek serbest kaldı. Mekke’nin fethinden kısa süre önce Müslüman olduğunu açıkça ilan etti. Bazı rivayetlere göre ise daha önce gizlice Müslüman olmuştu. Huneyn Savaşı’nda gür sesiyle dağılan Müslümanları yeniden toparladığı anlatılır.
Abbas, 650’li yılların başında Medine’de öldü. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Abbâsî hanedanı adını ondan alır. Hanedanın ilk halifesi Ebü’l-Abbas es-Seffâh 750’de hilafete geçti. Ansiklopediye göre hanedana ilk atalarına nispetle “Hâşimîler” de denir. Bu dönemi Abbâsîler dönemi yazısında ele aldık.
Ebû Tâlib
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Ebû Tâlib 535 yılında doğdu. Peygamber’in babası Abdullah ile aynı anneden kardeşti. Abdülmuttalib ölmeden önce sekiz yaşındaki torunu Muhammed’in bakımını ona emanet etti. Ebû Tâlib ölümüne kadar Hâşimoğullarının reisi olarak kaldı. Mekke’de oturduğu mahalle “Şi‘bü Ebî Tâlib” diye anılırdı.
Ebû Tâlib yeğenini çok severdi ve onu yolculuklarında bile yanından ayırmazdı. Ansiklopediye göre Peygamber on iki yaşındayken onunla birlikte Suriye’ye bir ticaret yolculuğuna çıktı. Peygamberlikten sonra müşrikler yeğenini teslim etmesini istediğinde buna kesinlikle karşı çıktı. Boykot yıllarında da Hâşimoğullarını kendi mahallesinde topladı.
Ansiklopediye göre kaynakların ittifakla aktardığı bir rivayet de bu yolculukla ilgilidir. Kervan Busrâ’da konaklayınca rahip Bahîrâ, çocuğun beklenen peygamber olduğunu söyledi. Ebû Tâlib bunun üzerine yolculuğu yarıda kesip Mekke’ye döndü. Onun oğulları Tâlib, Akîl, Ca‘fer ve Ali’dir. Ali’yi Peygamber yanına alarak yetiştirdi.
Ancak Ebû Tâlib, İslam’ı kabul ettiğini açıkça söylemedi. Ansiklopediye göre Peygamber, ölüm döşeğindeyken ondan kelime-i şehadet getirmesini istedi, fakat olumlu cevap alamadı. Pek çok hadis ve tefsir kaynağı, Kasas suresinin 56. ayetinin bu olay üzerine indiğini kaydeder. Şiî kaynaklar ise onun Müslüman olarak öldüğünü savunur. Bu yüzden Ebû Tâlib, Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları arasında genellikle sayılmaz.
Ebû Tâlib hicretten yaklaşık üç yıl önce öldü. Ansiklopediye göre Peygamber’in eşi Hatice 19 Nisan 620’de vefat etmişti. Ebû Tâlib de bundan yaklaşık bir ay sonra öldü. Bu yüzden o yıla “hüzün yılı” denir.
Ebû Leheb
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Ebû Leheb’in asıl künyesi Ebû Utbe’dir. “Alev babası” anlamındaki lakabını babası vermişti. İslam’dan önce Peygamber’in dostuydu ve iki oğlunu onun kızları Rukıyye ve Ümmü Külsûm ile evlendirmişti. Peygamberlikten sonra ise en sert muhaliflerden biri oldu.
Ansiklopediye göre Ebû Leheb, Peygamber’in Safâ tepesindeki davetine öfkeyle karşılık verdi. Karısı Ümmü Cemîl de Peygamber’e eziyet ederdi. Bu davranışlar üzerine Tebbet suresi indi. Ansiklopediye göre bu sure, bir müşrikin adıyla anılarak tehdit edildiği ilk ayetleri içerir. Ebû Leheb, Bedir Savaşı’na katılmadı ve kısa süre sonra Mekke’de öldü.
Ansiklopediye göre Ebû Tâlib’in ölümünden sonra Hâşimîlerin reisi Ebû Leheb oldu. Kabile dayanışması gereği bir süre Peygamber’i himaye etti. Ancak kısa süre sonra himayeden vazgeçti. Peygamber bunun üzerine destek aramak için Tâif’e gitti. Tebbet suresi inince Ebû Leheb’in oğulları da Peygamber’in kızlarını boşadı.
Amcalar arasındaki bu farklılık çok dikkat çekicidir.
Hangi Amca Müslüman Oldu?
Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları ve diğer amcaların durumu aşağıda özetlenmiştir.
| Amca | Durumu | Not |
|---|---|---|
| Hamza | Müslüman oldu | Uhud’da şehit düştü |
| Abbas | Müslüman oldu | Abbâsî hanedanının atası |
| Ebû Tâlib | Tartışmalı | Peygamber’i ölümüne kadar korudu |
| Ebû Leheb | Müslüman olmadı | Tebbet suresi onun hakkında indi |
| Hâris, Zübeyr ve diğerleri | İslam’dan önce öldü | Peygamberliğe yetişmediler |
Sık Sorulan Sorular
Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları kimlerdir?
Hamza ve Abbas’tır. İslam âlimlerinin büyük çoğunluğu bu konuda görüş birliği içindedir.
Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları arasında Ebû Tâlib var mı?
Sünnî kaynakların çoğuna göre Ebû Tâlib İslam’ı açıkça kabul etmeden öldü. Şiî kaynaklar ise onun Müslüman olarak öldüğünü savunur.
Abbas ne zaman Müslüman oldu?
Kaynaklara göre Mekke’nin fethinden kısa süre önce Müslüman olduğunu açıkça ilan etti. Bazı rivayetler onun daha önce gizlice Müslüman olduğunu belirtir.
Hamza ne zaman şehit oldu?
Hicretin üçüncü yılında yapılan Uhud Savaşı’nda şehit oldu. Vahşî adlı bir kölenin attığı mızrakla öldürüldü. Peygamber onu “şehitlerin efendisi” olarak andı.
Ebû Leheb neden Kur’an’da anılır?
Peygamber’e ve Müslümanlara yaptığı düşmanlık yüzünden Tebbet suresi onun ve karısının hakkında indi. Sure, bir müşrikin adıyla anıldığı ilk ayetleri içerir.
Sonuç
Hz Muhammed’in Müslüman olan amcaları Hamza ve Abbas’tır. Hamza, cesaretiyle Mekke’deki Müslümanlara güç verdi ve Uhud’da şehit düştü. Abbas ise Mekke’nin fethinden önce İslam’ı açıkça kabul etti ve Abbâsî hanedanının atası oldu. Ebû Tâlib’in imanı tartışmalıdır, Ebû Leheb ise İslam’a düşman olarak öldü. Bu farklı tutumlar, İslam’ın ilk yıllarında aile bağlarının ne kadar zorlandığını gösterir.
