Babiller Dünyayı Neye Benzetmiştir? Babil Dünya Haritası

Babiller dünyayı neye benzetmiştir sorusunun cevabı, suyla çevrili yuvarlak ve düz bir disktir. Babilliler yeryüzünü “acı nehir” denilen bir okyanusla kuşatılmış bir kara parçası olarak düşünüyordu. Gök ise bu diskin üzerine kurulmuş bir kubbe gibiydi. Bu tasavvuru en iyi gösteren belge, “Babil Dünya Haritası” olarak bilinen kil tablettir.

Hızlı Özet

Babilliler dünyayı suyla çevrili, yuvarlak ve düz bir disk olarak düşündü.
Babil Dünya Haritası’nda merkezde Babil şehri ve Fırat Nehri bulunur.
Enuma Eliş destanına göre tanrı Marduk, Tiamat’ın bedenini ikiye ayırarak göğü ve yeri yarattı.
Babil, Mezopotamya’nın en önemli astronomi ve astroloji merkezlerinden biriydi.
Bugün kullandığımız 360 derecelik daire ve 60 dakikalık saat, Babil’in altmışlık sayı sisteminden gelir.

Babiller Dünyayı Neye Benzetmiştir?

Babilliler, dünyayı ortasında kara bulunan yuvarlak bir disk olarak düşündü. Bu karanın çevresi, tuzlu ve acı sulardan oluşan bir okyanusla sarılıydı. Disk, yer altındaki tatlı sulardan oluşan büyük bir denizin üzerinde duruyordu. Gökyüzü ise yeryüzünün üstüne kurulmuş sağlam bir kubbe gibi düşünülüyordu.

Bu düşünce, Mezopotamya’nın coğrafyasıyla da ilgiliydi. Fırat ve Dicle nehirlerinin suladığı geniş ovalarda ufuk düz görünüyordu. Güneyde ise Basra Körfezi’nin tuzlu suları uzanıyordu. Bu yüzden dünyanın çevresinin sularla kaplı olduğu düşüncesi doğal karşılandı. Babil ovasında yüksek dağların bulunmaması da bu izlenimi güçlendiriyordu.

Babil Uygarlığı Kısaca

Babil, Fırat kıyısında kurulan ve Mezopotamya’nın en ünlü şehirlerinden biri olan bir başkentti. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre şehrin tarihinde iki dönem öne çıkar. Bunlardan biri, kanunlarıyla ünlü Hammurabi’nin hüküm sürdüğü dönemdir. Diğeri ise şehrin en parlak çağını yaşadığı Keldânîler devridir.

Ansiklopediye göre Babil’in adı Kur’an’da bir kez geçer (Bakara 2/102). Pers hükümdarı Kyros şehri ele geçirdi, ancak ünlü kulesini yıkmayıp onardı. Ansiklopediye göre Büyük İskender de şehri yıkmadı, aksine başkent yapmak için onarıma başladı. Şehrin kalıntıları bugün Irak’ta, Hille yakınlarındadır.

Babil Dünya Haritası Neyi Gösterir?

Babillilerin dünya tasavvurunu gösteren en önemli belge, bugün British Museum’da bulunan küçük bir kil tablettir. “Imago Mundi” adıyla da bilinen bu harita, genellikle milattan önce VI. yüzyıla tarihlenir. Tablet, Bağdat yakınlarındaki antik Sippar şehrinde bulundu. Haritanın üst kısmında çivi yazısıyla yazılmış bir metin, alt kısmında ise dünyanın çizimi yer alır.

Haritada dünya iç içe iki daireyle gösterilir. İç dairede kara, iki daire arasındaki halkada ise “acı nehir” adı verilen okyanus bulunur. Babil şehri haritanın merkezine yakın bir yerdedir. Fırat Nehri de bir uçtan diğerine akan bir şerit olarak çizilmiştir.

Okyanusun dışında üçgen biçiminde bölgeler yer alır. Tabletteki metne göre bu bölgeler, insanların ulaşamadığı uzak ve efsanevi yerlerdir. Bazılarında güneşin hiç görünmediği anlatılır. Bu harita, gerçek coğrafya ile mitolojinin birlikte işlendiği bir dünya tasavvurunu yansıtır. Tabletin bazı bölümleri kırık olduğu için metnin tamamı okunamamaktadır.

Enuma Eliş ve Yaratılış

Babillilerin evren anlayışını anlatan en önemli metin, Enuma Eliş adlı yaratılış destanıdır. Destanın adı, “yukarıda iken” anlamına gelen ilk sözcüklerinden gelir. Anlatıya göre başlangıçta yalnız sular vardı. Tatlı suları Apsu, tuzlu suları ise Tiamat temsil ediyordu.

Destanda genç tanrı Marduk, kaos ve deniz tanrıçası Tiamat ile savaşır ve onu yener. Ardından Tiamat’ın bedenini ikiye ayırır. Bir yarısını göğe kaldırır, diğer yarısından da yeryüzünü yapar. Marduk daha sonra yıldızları, ayları ve günleri düzene koyar.

Bu anlatı, evrenin sulardan ayrılarak düzene sokulduğu fikrine dayanır. Gök kubbenin üstünde de sular olduğuna inanılırdı. Yağmurun gökteki bu sulardan geldiği düşünülüyordu. Destan her yıl Babil’de kutlanan yeni yıl bayramında okunurdu.

Gök, Yer ve Yer Altı

Babillilere göre evren katmanlardan oluşuyordu. En üstte tanrıların yaşadığı gök katları vardı. Ortada insanların yaşadığı yeryüzü bulunuyordu. Yeryüzünün altında ise tatlı suların okyanusu Apsu ve ölülerin gittiği yer altı dünyası yer alıyordu. Bazı tabletlerde göğün üç kattan oluştuğu ve her katın farklı bir taştan yapıldığı anlatılır.

Yer altı dünyası karanlık, tozlu ve geri dönüşü olmayan bir yer olarak tasvir edilirdi. Ölüler orada gölge gibi bir hayat sürerdi. Bu anlayış, Sümerlerden kalan inançlarla büyük ölçüde benzerlik taşır. Mezopotamya’da şehir hayatının nasıl başladığını ilk şehir yerleşmeleri yazısında anlattık.

Babil Astronomisi

Babilliler dünyayı düz bir disk olarak düşünse de gökyüzünü çok dikkatli gözlemledi. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Babil, tarihi boyunca Mezopotamya’nın en önemli astronomi ve astroloji-kehanet merkezlerinden biri oldu. Rahipler gezegenlerin, Ay’ın ve tutulmaların hareketlerini yüzyıllar boyunca kil tabletlere kaydetti.

Bu kayıtlar sayesinde Babilliler bazı tutulmaları önceden hesaplayabildi. Ay tutulmalarının yaklaşık 18 yıllık döngülerle tekrarlandığını fark ettiler. Gökyüzünü on iki eşit parçaya bölen burçlar kuşağı da Babil astronomisine dayanır. MUL.APIN adlı yıldız listesi ve Enuma Anu Enlil adlı kehanet tabletleri bu birikimin en bilinen örnekleridir.

Babillilerin kullandığı altmışlık sayı sistemi bugün de hayatımızdadır. Bir dairenin 360 derece, bir saatin 60 dakika ve bir dakikanın 60 saniye olması bu sistemden gelir. Babilliler kesirli sayıları da bu sistemle hesaplayabiliyordu. Babiller dünyayı neye benzetmiştir sorusu kadar, bu hesap mirası da önemlidir.

Ziggurat Neden Önemliydi?

Babil’in en ünlü yapısı, şehrin baş tanrısı Marduk’a adanmış zigguratıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre yapının yedi katlı olduğu ve yüksekliğinin 91 metreye ulaştığı öğrenilmektedir. En üst katta, mavi sırlı tuğlalarla yapılmış Marduk’un mabedi bulunuyordu. Bu yapı, Kitab-ı Mukaddes’teki “Babil Kulesi” anlatısıyla da ilişkilendirilir.

Ansiklopediye göre Grek ve Roma dünyası, Keldânîleri her şeyden önce yıldız bilimcisi olarak tanıyordu. Keldânîler astronomik gözlemler yapmak için çok katlı kuleler inşa ediyor ve gökyüzünü inceliyordu. Bu kuleler hem dinî hem bilimsel amaçlara hizmet ediyordu. Babil’in Keldânî hanedanı döneminde şehir, en parlak çağını yaşadı.

Yunanlılarla Karşılaştırma

Babillilerin düz dünya tasavvuru, Yunan düşünürlerinin gözlemleriyle zamanla değişti. Milattan önce IV. yüzyılda Aristoteles, Ay tutulmasında dünyanın gölgesinin yuvarlak görünmesinden yola çıktı. Bu gözleme dayanarak dünyanın küre biçiminde olduğunu savundu. Milattan önce III. yüzyılda Eratosthenes ise dünyanın çevresini şaşırtıcı bir doğrulukla hesapladı.

Yunan astronomları bu hesaplarda Babil gözlem kayıtlarından da yararlandı. Yani dünyayı düz sanan Babillilerin topladığı veriler, dünyanın küre olduğunun anlaşılmasına da katkı sağladı.

Sonraki Uygarlıklara Etkisi

Babil astronomisi Yunanlıları ve daha sonra İslam dünyasını derinden etkiledi. Yunan astronomları Babil kayıtlarından yararlandı. Yıldız kayıtları ve hesap teknikleri böylece yeni medeniyetlere taşındı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hamza el-İsfahânî, Harran ve Urfa’da yaşayan Keldânîlerin Halife Me’mûn döneminde Sâbiî adını aldığını yazar. Harranlı Sâbiîler arasından Sâbit bin Kurre gibi ünlü astronomlar çıktı.

Düz dünya fikri ise zamanla terk edildi. Yunan düşünürleri gözlemler yaparak dünyanın küre biçiminde olduğunu gösterdi. Diğer antik uygarlıkların dünya tasavvurlarını Eski Mısırlılar, Eski Hintliler ve Mayalar yazılarımızda karşılaştırdık.

Sık Sorulan Sorular

Babiller dünyayı neye benzetmiştir?

Babilliler dünyayı suyla çevrili, yuvarlak ve düz bir disk olarak düşündü. Gök ise bu diskin üzerinde bir kubbe gibiydi.

Babiller dünyayı neye benzetmiştir sorusunda harita neden önemlidir?

Babil Dünya Haritası, bu tasavvuru gösteren en somut belgedir. Haritada kara bir daire, çevresindeki okyanus ise bir halka olarak çizilmiştir.

Babilliler dünyanın merkezinde ne olduğunu düşünürdü?

Haritada merkeze yakın yerde Babil şehri bulunur. Babilliler kendi şehirlerini dünyanın merkezi olarak görürdü.

Imago Mundi nedir?

Milattan önce VI. yüzyıla tarihlenen ve Sippar’da bulunan Babil dünya haritasıdır. Bugün British Museum’da korunur.

Babilliler astronomiye ne kattı?

Tutulma kayıtları, burçlar kuşağı ve altmışlık sayı sistemi en önemli katkılarıdır. Dairenin 360 dereceye bölünmesi de bu sisteme dayanır. Ayrıca bazı tutulmaları önceden tahmin etmeyi başardılar.

Sonuç

Babiller dünyayı neye benzetmiştir sorusunun cevabı, suyla çevrili düz bir disktir. Babil Dünya Haritası bu düşünceyi açıkça gösterir, Enuma Eliş destanı da evrenin sulardan nasıl yaratıldığını anlatır. Dünyayı düz düşünmelerine rağmen Babilliler gökyüzünü çok iyi gözlemledi. Bıraktıkları astronomi ve hesap mirası bugün de kullanılmaktadır.