Hristiyanların hacı olduğu yerlerin başında, Hz. İsa’nın doğduğu, yaşadığı ve çarmıha gerildiğine inanılan Kudüs, Beytlehem ve Nasıra gelir. Avrupa’da Roma ve Santiago de Compostela, Meryem Ana’ya bağlı ziyaret yerlerinde ise Lourdes ve Fatima öne çıkar. Türkiye’de Efes’teki Meryem Ana Evi ile Antakya’daki Saint Pierre Kilisesi de önemli ziyaret merkezleridir.
Hızlı Özet
- Hristiyanlıkta kutsal yerleri ziyaret, İslam’daki gibi farz bir ibadet değildir; kişisel dindarlığa bağlı bir yolculuktur.
- En eski kutsal ziyaret merkezi Kudüs’tür; Kutsal Kabir Kilisesi’nin inşası 333’te başladı ve 335’te tamamlandı.
- Katolik Kilisesi, kutsal yıllarda Kudüs, Roma ve Santiago’yu ziyaret edenlere endüljans verir.
- Avrupa’da en çok ziyaret edilen kutsal mekân, yılda yaklaşık 5 milyon kişiyle Lourdes’dur.
- Kutsal yerler üzerindeki haklar, Osmanlı döneminde Kırım Savaşı’na uzanan bir krize yol açtı.
İçindekiler
- Hristiyanlıkta hac anlayışı
- Kudüs: ilk ve en kutsal merkez
- Beytlehem ve Nasıra
- Roma ve Santiago de Compostela
- Meryem Ana’ya bağlı ziyaret yerleri
- Türkiye’deki ziyaret merkezleri
- Kutsal yerler ve Osmanlı
- Sık sorulan sorular
Hristiyanların Hacı Olduğu Yerler ve Hac Anlayışı
TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Hac maddesine göre Yeni Ahit’te kutsal yolculuğun önemi ve anlamı pek açık değildir. Luka İncili’ne göre Hz. İsa on iki yaşındayken ailesiyle birlikte Kudüs’teki mabedi ziyaret etmişti. İlk Hristiyanlar da Yahudilikte olduğu gibi bir süre Kudüs’teki mabede gitmeye devam etti.
Ansiklopediye göre Yahudilikte mabedi yılda üç kez ziyaret etmek bir yükümlülüktü. Hristiyanlıkta ise hac, toplu bir görev olmaktan çıktı ve kişisel dindarlığın bir yolculuğuna dönüştü. Bu yolculuk için belirli bir zaman yoktur; Kudüs yolculuğu genellikle ileri yaşlarda yapılır. Bazı ziyaretçiler bir lütuf dilemek, bazıları ise bir lütfa şükretmek için yola çıkar.
Azizlerin mezarları ve onlara ait eşyalar da ziyaret yeri hâline geldi. Ansiklopediye göre azizlerin cesetlerinden ya da giysilerinden kalan parçaların bulunduğu kiliseler, şifa ve bağışlanma merkezleri olarak ziyaret edilir. Bu inanç, kutsal mekânların zamanla çoğalmasına yol açtı.
Kudüs: İlk ve En Kutsal Merkez
Hristiyan dünyasının en kutsal şehri başından beri Kudüs’tür. Ansiklopediye göre III. yüzyılda Origenes, Beytlehem’deki doğum mağarasının ve çarmıha gerilme yeri kabul edilen Golgota’nın ziyaret edildiğini aktarır. Kudüs ziyaretlerinin artmasında ise İmparator Konstantin’in başlattığı kilise yapımları büyük rol oynadı.
TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Kudüs maddesine göre Konstantin’in annesi Helena, 326’da Zeytindağı’nda bir kilise yaptırdı. 333’te Hz. İsa’nın çarmıha gerildiği kabul edilen yerde Kutsal Kabir Kilisesi’nin inşasına başlandı ve yapı 335’te tamamlandı. Helena’nın “gerçek haçın” parçalarını bulduğu yolundaki inanç, IV. yüzyılda Filistin’e giden ziyaretçilerin sayısını büyük ölçüde artırdı.
Doğu Hristiyanlarının Kudüs’le ilgili kendine özgü gelenekleri vardır. Ansiklopediye göre Ermenicede “mahdesi”, Paskalya’da Kudüs’te yakılan kutsal ateşi gören kişi anlamına gelir ve Kudüs’ten dönen hacıya bu sıfat verilir. Rus ziyaretçiler ise Kudüs’e beyaz kefen götürür ve Hz. İsa’nın vaftiz edildiği Ürdün Nehri’nde bu kefenlere sarınarak yıkanır.
Beytlehem ve Nasıra
Hz. İsa’nın doğduğuna inanılan Beytlehem, Kudüs’ün 8-10 km güneyindedir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre adı İbranicede “ekmek evi” anlamına gelir. Doğumun şehrin doğusundaki bir mağarada gerçekleştiği anlatısı, II. yüzyılda yaşamış Iustinus Martyr’e kadar uzanır. Mağaranın yeri III. yüzyıldan beri değişmemiştir ve üzerinde Doğuş Kilisesi bulunur. Ansiklopediye göre şehirde, Meryem’in sütünün yere damladığına inanılan ve “süt mağarası” denilen ayrı bir ziyaret yeri de vardır.
Nasıra ise Hz. Meryem’in yaşadığı ve Hz. İsa’nın peygamberliğinden önceki yıllarını geçirdiği şehirdir. Ansiklopediye göre İsa’nın doğumunun Cebrail tarafından Meryem’e müjdelenmesi bu şehirle ilişkilendirilir. Bu yüzden Nasıra’daki Müjde Kilisesi önemli bir ziyaret yeridir. Ansiklopedi, Meryem’in Nasıra’daki evinin meleklerce İtalya’daki Loreto’ya taşındığına inanıldığını da aktarır.
Roma ve Santiago de Compostela
Filistin’in Müslümanların eline geçmesiyle Avrupa’da yeni ziyaret merkezleri ortaya çıktı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Roma, havariler Petrus ve Pavlus ile şehit edilen azizlerin mezarları sayesinde diğer merkezlerin önüne geçti. Ansiklopediye göre papalık, 756-1870 yılları arasında ve 1929’dan bu yana bağımsız bir devlet olarak varlığını sürdürmektedir. Vatikan adı da Tiber Nehri’nin batı yakasındaki tepenin ve oradaki papalık sarayının adından gelir.
İspanya’daki Santiago de Compostela’da ise havarilerden Büyük Yakup’a atfedilen bir mezar bulunur. Ortaçağda kıldan bir gömlek giyerek Santiago’ya kadar yürümek, günahlara karşılık ağır bir kefaret sayılıyordu. Ansiklopediye göre Katolik Kilisesi, kutsal yıl ilan edilen dönemlerde Kudüs, Roma ve Santiago’yu ziyaret edenlere endüljans verir. Santiago için 25 Temmuz’un pazara denk geldiği yıllar kutsal kabul edilir. Avrupa’nın dört bir yanından Santiago’ya uzanan yollar, bugün de “Camino de Santiago” adıyla yürünmektedir.
Meryem Ana’ya Bağlı Hac Yerleri
XII. yüzyıldan sonra Hz. Meryem’le ilgili ziyaret yerleri de gelişti. Ansiklopediye göre bunların bir kısmı, mucizevi sayılan “Siyah Meryem Ana” heykel ve tablolarına bağlıdır. Fransa’daki Chartres ve Rocamadour, İspanya’daki Montserrat ve Polonya’daki Czestochowa bu türün örnekleridir. Ansiklopedi, bu tasvirlerin siyah renginin düşman eline geçmesinler diye uzun süre toprak altında saklanmalarına bağlanabileceğini belirtir. Yerlerinin çoğunlukla bir rüya yoluyla bildirildiğine inanılır.
Diğer grup, Meryem’in göründüğüne inanılan yerlerden oluşur. Bunlar arasında Fransa’da Lourdes (1858), Portekiz’de Fatima (1917) ve Paris’te Rue du Bac (1830) öne çıkar. Ansiklopediye göre Lourdes’u yılda yaklaşık 5 milyon, Fatima’yı 4 milyon kişi ziyaret eder. Amerika kıtasındaki en ünlü hac yeri ise yılda 14 milyon ziyaretçisiyle Meksika’daki Guadalupe’dir.
Türkiye’deki Ziyaret Merkezleri
Türkiye de Hristiyanlık tarihinin önemli mekânlarına ev sahipliği yapar. İzmir’in Selçuk ilçesi yakınlarındaki Meryem Ana Evi, Hz. Meryem’in son yıllarını burada geçirdiğine inanılan bir ziyaret yeridir. Yakındaki Efes antik kentinde 431’de toplanan konsil, Hristiyanlık tarihinin önemli toplantılarından biridir. Papa VI. Paulus 1967’de, II. Ioannes Paulus 1979’da ve XVI. Benedictus 2006’da Meryem Ana Evi’ni ziyaret etti. Selçuk’taki Aziz Yuhanna Bazilikası da havari Yuhanna’nın mezarı olduğuna inanılan yerin üzerinde yükselir.
Antakya’daki Saint Pierre Kilisesi ise kayaya oyulmuş bir mağara kilisedir. İsa’nın takipçilerine ilk kez “Hristiyan” denmesi, Yeni Ahit’e göre Antakya’da olmuştur. Bu yüzden kilise, Hristiyanlığın en eski ibadet yerlerinden biri sayılır ve Vatikan tarafından resmî ziyaret yeri olarak kabul edilir. Kiliseyi tanıtan aşağıdaki video da bu tarihî mekânı anlatıyor.
Anadolu’da Hristiyanlık tarihiyle bağlantılı başka mekânlar da vardır. 325’te ilk ekümenik konsilin toplandığı İznik, bu açıdan sembolik bir yere sahiptir. Kapadokya’daki kayaya oyulmuş kiliseler ve manastırlar da her yıl çok sayıda ziyaretçiyi ağırlar.
Kutsal Yerler ve Osmanlı
Kudüs ve Beytlehem, 1516-1517’den 1917’ye kadar yaklaşık dört asır Osmanlı yönetiminde kaldı. Bu dönemde Kutsal Kabir ve Doğuş kiliselerindeki hakların hangi mezhebe ait olacağı, devletin fermanlarıyla düzenlendi. Farklı Hristiyan cemaatleri arasındaki anlaşmazlıklar ise sık sık uluslararası bir mesele hâline geldi. 1852’de çıkarılan bir fermanla bu kiliselerdeki mevcut düzen “statüko” olarak tespit edildi ve bu düzen büyük ölçüde bugün de korunmaktadır.
TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Islahat Fermanı maddesine göre Rusya, Kudüs ve çevresindeki kutsal mekânlarla ilgili taleplerinin karşılanmamasını bahane etti. Osmanlı Ortodokslarının resmen himayesini istedi ve bu talebin reddi 1853-1856 Kırım Savaşı’nı başlattı. Gayrimüslimlerin hukuki konumunu millet sistemi yazısında, şehrin Osmanlı’dan çıkışını ise Kudüs’ün kaybı yazısında anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Hristiyanların en önemli hac yeri neresidir?
Kudüs’tür. Hz. İsa’nın çarmıha gerildiğine ve gömüldüğüne inanılan yerdeki Kutsal Kabir Kilisesi, Hristiyan ziyaretlerinin merkezidir.
Hristiyanlıkta hac farz mıdır?
Hayır. Bu yolculuk, belirli bir zamana bağlı zorunlu bir ibadet değil, kişisel dindarlığa dayanan bir ziyarettir.
Türkiye’de Hristiyanların hacı olduğu yerler nerelerdir?
En bilinenleri Selçuk’taki Meryem Ana Evi ile Antakya’daki Saint Pierre Kilisesi’dir. Efes antik kenti de Hristiyanlık tarihi açısından önemli bir ziyaret yeridir.
Avrupa’da en çok ziyaret edilen kutsal mekân hangisidir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Güney Fransa’daki Lourdes’dur. Burayı her yıl yaklaşık 5 milyon kişi ziyaret eder.
Sonuç
Hristiyanların hacı olduğu yerler, Hz. İsa’nın hayatıyla bağlantılı Filistin şehirlerinden azizlerin mezarlarına ve Meryem’in göründüğüne inanılan yerlere kadar uzanır. Kudüs, Roma ve Santiago tarihî ziyaret merkezleri olurken Lourdes ve Fatima modern dönemde öne çıktı. Osmanlı döneminde kutsal yerlerin yönetimi ise uluslararası siyasetin konusu oldu.
