Osmanlı’da devşirme sistemi, devletin askerî ve idarî yapısına nitelikli insan kaynağı sağlamak amacıyla geliştirilmiş bir yöntemdir. Bu sistem, özellikle 14. yüzyılın sonlarından itibaren uygulanmaya başlanmış ve uzun yıllar boyunca Osmanlı yönetiminde önemli bir rol oynamıştır. Osmanlı’da devşirme sistemi, genç yaşlardaki Hristiyan çocukların belirli kurallar çerçevesinde toplanarak eğitilmesi esasına dayanmıştır.
Devşirme sistemi sayesinde, saraya, yeniçeri ocağına ve çeşitli devlet kademelerine sadık bireyler yetiştirilmiştir. Sistem dâhilinde alınan çocuklar, öncelikle Türk-İslam kültürü ile yoğrulmuş, sonrasında yeteneklerine göre askerî, idarî veya ilmi alanlara yönlendirilmiştir. Osmanlı’da devşirme sistemi, meritokratik bir anlayışa dayanarak, liyakate göre yükselmeyi mümkün kılmıştır.
Bu çocuklar, Anadolu’daki Türk köylülerin yanına verilerek hem dil hem de kültürel açıdan Osmanlı yaşam tarzına uyarlanmıştır. Ardından Enderun gibi seçkin eğitim kurumlarında yetiştirilen bireyler, padişaha sadık hizmetkârlar hâline gelmiştir. Devşirme sistemi, bu yönüyle Osmanlı’nın merkezî otoritesini güçlendiren bir unsur olmuştur. Osmanlı’da devşirme sisteminin işleyişi şu şekildedir:
- Hristiyan çocuklarının belirli aralıklarla toplanması
- Çocukların Anadolu köylerinde Türk kültürüyle yetiştirilmesi
- Enderun gibi eğitim kurumlarında eğitime alınmaları
- Yeteneklerine göre devlet hizmetlerine yönlendirilmeleri
- Padişaha sadakat esasına dayalı bir yapı kurulması
Osmanlı’da Devşirmeye Kimler Alınmaz?
Osmanlı’da devşirmeye alınmayanlar, sistemin belirli kurallar ve ölçütler çerçevesinde şekillendiğini gösterir. Devşirme sistemi, her çocuğun bu sürece dâhil edilemediği bir yapı üzerine kurulmuştur. Osmanlı yetkilileri, devşirme sırasında hem dini, hem yaş, hem de fiziki kriterlere dikkat etmiştir.
Öncelikle Müslüman çocuklar kesinlikle devşirmeye alınmamıştır. Sistem yalnızca gayrimüslim, özellikle de Hristiyan ailelerin çocuklarını kapsıyordu. Bu yaklaşım, İslam dinine mensup bireylerin korunması ve devlet yapısının dini esaslara uygun sürdürülmesi amacıyla benimsenmiştir.
Osmanlı’da devşirmeye alınmayanlar arasında Yahudi ve Ermeni çocuklar da bulunmaktaydı. Çünkü bu gruplar, Osmanlı yönetimi tarafından “cemaat sistemi” çerçevesinde farklı bir yapıya tabi tutulmuştur. Ayrıca şehirlerde yaşayan Hristiyan ailelerin çocukları da devşirmeye dâhil edilmemiştir. Devşirme için genellikle köylerde yaşayan, fiziksel olarak sağlıklı, zeki ve yetenekli çocuklar tercih edilmiştir. Osmanlı’da devşirmeye alınmayanlar şu şekildedir:
- Müslüman çocuklar
- Yahudi ve Ermeni çocuklar
- Şehirde yaşayan Hristiyan çocuklar
- Fiziki engeli olan bireyler
- Yaş kriterine uymayanlar (8 yaş altı ve 18 yaş üstü)
- Ahlaki yönden uygun bulunmayan çocuklar
Devşirme Sistemini İlk Uygulayan Padişah Kimdir?
Devşirme sistemi, Osmanlı tarihinde düzenli bir yapıya kavuşturularak belirli kurallarla uygulamaya alınmıştır. Bu sistemin temelleri, I. Murad döneminde atılmıştır. 14. yüzyılın sonlarına doğru, Osmanlı’nın hızla genişleyen toprakları ve artan yönetim ihtiyacı, yeni bir insan kaynağı modeline ihtiyaç doğurmuştur. Bu çerçevede devşirme sistemi geliştirilmiştir.
I. Murad, hem orduyu güçlendirmek hem de yönetimde güvenilir kadrolar oluşturmak amacıyla devşirme sistemini başlatmıştır. Kurulan Yeniçeri Ocağı da bu sistemin doğrudan bir ürünüdür. Devşirme sistemi sayesinde, devletin merkezî otoritesine sadık, iyi eğitimli askerler ve yöneticiler yetiştirilmiştir.
Devşirme sistemi, Osmanlı’nın hem askerî hem idarî yapılanmasında istikrar sağlamıştır. Bu sistem aracılığıyla yetişen birçok devlet adamı, uzun yıllar boyunca Osmanlı yönetiminde önemli görevler üstlenmiştir. Enderun mektebine seçilen devşirmeler, hem teorik hem pratik eğitimlerden geçirilmiş, devletin farklı kademelerinde sorumluluk alacak bireyler hâline getirilmiştir.
